Brundtland: debiteuren houden de volkerenorganisatie 'in gijzeling'; Felle kritiek op Amerika als grootste schuldenaar van VN

NEW YORK, 24 OKT. Amerikaanse bondgenoten als Groot-Brittannië en Frankrijk, Spanje als voorzitter van de Europese Unie en verscheidene Afrikaanse landen hebben gisteren felle kritiek uitgeoefend op de Verenigde Staten als grootste schuldenaar van de Verenigde Naties. Tegelijkertijd steunen ze president Clintons pleidooi van afgelopen zondag om de VN te hervormen, zo bleek gisteren uit toespraken tijdens de driedaagse viering van het vijftigjarig bestaan van de VN.

De financiële crisis van de VN en de Amerikaanse schuld (1,25 miljard dollar) zijn centrale thema's tijdens de speciale jubileumzitting van de Algemene Vergadering van de VN, waarvoor zo'n 150 wereldleiders met delegaties naar New York zijn gekomen. “De verleiding om minder betrokken te raken bedreigt het bestaan van de Verenigde Naties”, zei de Franse president Chirac. “Het is niet acceptabel dat vele landen, de vooraanstaande onder hen inbegrepen, hun schulden laten oplopen, en daarmee een organisatie naar een bankroet leiden waar alle staatshoofden en regeringsleiders naar toe zijn gekomen om te bevestigen dat die onvervangbaar is.”

De Britse premier Major zei: “Het is ontoelaatbaar voor lidstaten wel een vertegenwoordiging te hebben maar geen belasting te betalen (no representation without taxation, red.)”. Major draaide daarmee een slogan om van achttiende-eeuwse Amerikaanse revolutionairen die hun onafhankelijkheid jegens Groot-Brittannië tot stand brachten. “Contributies moeten onmiddellijk en volledig worden betaald, en schulden worden ingelost. Maar dit moet vergezeld gaan van een nieuwe nadruk op doelmatigheid”, meende Major.

Met een schuld van circa 3,3 miljard dollar verkeren de VN in de ergste financiële crisis in hun bestaan. President Clinton zei zondag vastbesloten te zijn om in samenwerking met het door de Republikeinen overheerste Congres de Amerikaanse schuld te betalen. Na de VS is Rusland, volgens een opgave van 30 september, de tweede grote debiteur met een schuld van 591 miljoen dollar, daarna volgt de Oekraïne met 238 miljoen dollar en op de vierde plaats Japan, dat 198 miljoen dollar moet betalen.

Volgens de Noorse premier Brundtland houden de debiteuren de VN “in gijzeling”. Premier Gonzalez van Spanje opperde gisteren als voorzitter van de Europese Unie om landen met grote schulden tijdelijk het stemrecht in de VN te ontnemen. Hij erkende echter dat daarvoor een overeenkomst nodig is, die de schuldenlanden zouden tegenhouden.

De Franse president Chirac vroeg gisteren om een meer gestroomlijnde aanpak en betere coördinatie van het ontwikkelingsvraagstuk door de verschillende VN-bureaus. Hij bepleitte ook uitbreiding van het huidige aantal van vijf permanente leden van de Veiligheidsraad, Amerika, Rusland, China, Frankrijk en Groot-Brittannië. Hij noemde als gegadigden Duitsland en Japan, en “enkele grote staten uit het zuiden”, waarvan hij de namen schuldig bleef. Chirac probeerde aan de kritiek op de Franse kernproeven tegemoet te komen met de bevestiging volgend jaar een kernvrije zone in de Stille Oceaan in te stellen

Ook de Britse premier Major stelde uitbreiding van de Veiligheidsraad voor en onderstreepte de bureaucratische ondoelmatigheid van de VN, die garant staat voor “verspilling en duplicatie” en “'s werelds grootste papierberg”. Hij opperde verscheidene VN-bureaus op te heffen. “Ik wil verandering want ik wil dat de VN slagen”, aldus Major.

De Duitse minister van buitenlandse zaken Kinkel, die bondskanselier Kohl verving omdat deze niet voor een toespraak met opgelegde duur van vijf minuten wilde overvliegen, beklemtoonde dat er geen alternatief is voor de VN. Hij meende dat de “noodzakelijke hervormingen” moeten worden uitgevoerd. “De VN moeten hun financiële en structurele crisis overwinnen”, zei Kinkel.

Een groep van zestien landen, waaronder Nederland, voorgezeten door de Zweedse premier Carlsson, riep gisteren in een verklaring andere landen op deel te nemen aan een hervormingsbeweging om de VN te versterken op het punt van vredeshandhaving, financiën en democratische structuren. Carlsson erkende na afloop van een ontmoeting van de zogeheten Groep van Zestien, bijgewoond door premier Kok, dat belangrijke hervormingen “jaren kunnen duren”.

Carlsson sluit niet uit dat de grote mogendheden zich mogelijk tegen veranderingen zullen keren, maar meent dat de groep “een hoge graad van geloofwaardigheid in internationale zaken” heeft en daarom in staat zou kunnen zijn hervormingen door te drukken. De groep bestaat verder uit Japan, Zuid-Afrika, Australië, Brazilië, Canada, Ivoorkust, Tsjechië, Egypte, India, Indonesië, Ierland, Jamaica, Mexico en Zuid-Korea. De financiële zorgen van de VN en de roep om modernisering zullen ook genoemd worden in de gezamenlijke verklaring die de lidstaten vandaag aan het eind van de driedaagse viering zullen aannemen.

Uit de toespraken blijkt dat veel ontwikkelingslanden bij de hervorming van de VN vooral denken aan de uitbreiding van de Veiligheidsraad. Zij willen de macht van de huidige vijf permanente leden met vetorecht beperken. Landen, die al vaker als kandidaat-lid zijn genoemd, zijn Brazilië, India en Nigeria, maar enkele buurlanden hebben bezwaar tegen hun kandidatuur.

De Zuidafrikaanse president Mandela vroeg gisteren eveneens om een wijziging van de samenstelling van de Veiligheidsraad om daarin de “wereldwijde verscheidenheid” te laten weerspiegelen en “gelijkheid tussen landen te verzekeren bij de uitoefening van macht”. Mandela vroeg ook om meer aandacht voor armoedebestrijding. “De veranderde omstandigheden in de wereld staan noch een voortgezette slechte distributie van middelen toe, noch een daarmee samenhangende slechte distributie van besluitvorming binnen de organisatie zelf”, oordeelde Mandela. President Chiluba van Zambia zei dat de Veiligheidsraad “niet langer als een vrijplaats voor de heiligen der heiligen” in stand kan worden gehouden, waarbij de Grote Vijf als “hoge priesters optreden en beslissen over zaken namens de rest van de wereld”.