Bischoff gaat saneren maar hij weet nog niet hoe

MÜNCHEN, 24 OKT. Manfred Bischoff gaat saneren, maar hoe de uitkomst van die operatie er uit gaat zien weet hij zelf nog niet.

De topman van het Duitse lucht- en ruimtevaartconcern DASA omkleedde de gisteren in München gehouden persconferentie over 'Dolores' (dollar-low-rescue), waarbij hij aankondigde tot 1998 bijna 8000 arbeidsplaatsen extra bij Dasa te zullen gaan schrappen in samenhang met drie vestigingen die in Duitsland zullen worden gesloten, met de nodige raadsels. Het vormde het spitsroeden lopen van een geplaagde bestuursvoorzitter die zich realiseert dat de draconische maatregelen alleen een kans hebben als hij erin slaagt met de Duitse- en Nederlandse overheid, de deelstaten, de vakbonden en het personeel tot een gezamenlijke aanpak van de problemen te komen.

Om de miljardenverliezen, voornamelijk veroorzaakt door de noodlijdende dochters en vliegtuigbouwers Fokker en Dornier, een halt toe te roepen wordt gewerkt aan een scenario waarbij DASA zelfs bij een dollarkoers van 1,35 D-mark weer winstgevend zal zijn. Driekwart van de inkomsten van het bedrijf zijn dollars, slechts 30 procent van de kosten wordt door DASA in dollars betaald. 'Standort Deutschland' is daarbij geen heilig begrip meer. Uitbesteding van werk aan lage-lonenlanden, het afstoten van niet-rendabele kernactiviteiten, alles is momenteel bespreekbaar in Europa's grootste industrie-concern Daimler-Benz, waar DASA één van de vier onderdelen van is.

Niettemin maakt een nadere analyse van Bischoff's wapengekletter de kans op een succesvolle sanering van DASA toch erg onzeker. Toen Bischoff gisteren werd geconfronteerd met de stelling dat de Nederlandse politiek dit keer niet staat te springen om Fokker financieel te ondersteunen kon Bischoff daar alleen maar tegenin brengen dat hij “een optimist is die zich niet kan voorstellen dat de Nederlandse regering Fokker laat vallen”. Bij de bouw van de Future Large Aircraft (een transportvliegtuig dat DASA bouwt met de Fransen) vertrouwt Bischoff wat de subsidie-gelden betreft “op de wijsheid van de Franse regering”.

Later beaamde hij dat eventuele financiële steunoperaties uit Den Haag of Bonn niet de kant-en-klare oplossing vormen voor de problemen van Fokker of Dornier. Bonn zet weliswaar de komende jaren 600 miljoen D-mark opzij om het onderzoek in de lucht- en ruimtevaart te bevorderen en maakt nu aanstalten defensieorders voor de Jäger 90 en Eurocopter bij DASA te plaatsen, maar voldoende is dat niet.

“Onze Amerikaanse concurrenten hebben hun kosten eveneens drastisch teruggebracht”, zegt Bischoff. “Daar kunnen we nauwelijks tegen concurreren. Zij worden met enorme defensieorders bevoordeeld door de Amerikaanse regering. De oprichting van een mega-wapenfabrikant in de VS als Lockheed Marietta is in Europa volslagen ondenkbaar.”

Niettemin lijkt de enige kans van overleven voor DASA-dochter Fokker te liggen in de integratie van de Nederlandse vliegtuigfabrikant in een Europese luchtvaartindustrie, waarin Duitsers, Fransen, Engelsen en Italianen, wellicht aangevuld met enkele Aziatische partners, samenwerken. De deur voor nieuwe onderhandelingen, die enkele weken geleden bruusk werd dichtgegooid door Aérospatiale en British Aerospace, die niets zien in de eindassemblage van een nieuwe 120-zitter bij Fokker op Schiphol-Oost, staat volgens Bischoff weer op een kier. Maar wellicht is ook wat dit punt betreft de wens de vader van de gedachte. Aangezien het met name van zowel Bonn als Den Haag de wens is Fokker in de toekomst onder te brengen in een Europees consortium.

Echte troeven lijkt Bischoff ook op dit punt derhalve niet in handen te hebben. Terwijl ook de door de bondsregering gewenste fusie tussen de Duitse fabrikanten voor vliegtuigmotoren MTU (een volle DASA-dochter) en BMW maar niet van de grond komt. Over een eventuele samenwerking van Fokker-DASA met Chinezen en Koreanen is Bischoff vaag. “Ze mogen ons wel”, is zo'n beetje de sterkste argumentatie die hij kan aandragen in de discussie of de Aziaten in de samenwerking bij de bouw van een nieuw toestel voor Boeing zullen kiezen of voor een Europese partner.

Niettemin zit de grootste pijn bij Fokker, dat dit jaar afstevent op een verlies van meer dan een miljard gulden en daarmee meer dan de helft van de totale verliezen bij DASA veroorzaakt. Het heeft niet alleen tot scheve ogen geleid bij Mercedes Benz (het enige onderdeel van Daimler dat dit jaar op meer dan een miljard winst afkoerst) maar volgens het weekblad Der Spiegel ook tot een verwijdering tussen Daimler-chef Jürgen Schrempp en zijn voormalige vertrouweling Bischoff.

Schrempp wilde aanvankelijk Fokker niet kopen en dreigt nu het misgaat Bischoff de zwarte piet toe te schuiven. Hoewel de bestuursvoorzitter van DASA ook gisteren nog eens benadrukte dat Fokker een strategische aankoop is geweest, een beslissing waar het totale Daimler-concern in 1992 achter stond.

    • Marc Serné