Tienduizenden betogen op Okinawa tegen aanwezigheid VS

TOKIO, 23 OKT. Op het Japanse eiland Okinawa hebben zaterdag volgens de organisatoren 85.000 mensen gedemonstreerd tegen de grote aanwezigheid van het Amerikaanse leger op hun eiland. De politie schatte het aantal demonstranten lager dan de organisatoren, namelijk op 58.000. Dit houdt in dat tussen de vijf en zeven procent van de bevolking van de provincie aanwezig was. Hoe dan ook, het was de grootste demonstratie tegen de Amerikaanse aanwezigheid sinds 1972, het jaar waarin er een einde kwam aan de Amerikaanse bezetting van het eiland en het gezag werd teruggegeven aan de Japanse overheid.

De demonstratie was georganiseerd door de gezamenlijke politieke partijen van Okinawa, lokale overheden en particuliere organisaties. Premier Murayama heeft een oplossing van de problemen rond de aanwezigheid van het Amerikaanse leger in Japan inmiddels “beslissend voor het voortbestaan van het kabinet” genoemd.

Directe aanleiding voor de demonstratie was de verkrachting van een schoolmeisje op 4 september, waarvan drie Amerikaanse militairen worden beschuldigd. De diepere oorzaak is het grote aantal Amerikaanse bases dat op het eiland is gevestigd sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog. De bases nemen twintig procent van het oppervlak van het eiland in beslag.

Deelnemers aan de demonstratie konden gratis van het openbaar vervoer gebruik maken om het terrein te bereiken. De demonstratie werd gehouden in Ginowan, een gemeente waarvan het hart in beslag wordt genomen door een vliegveld van de Amerikaanse luchtmacht.

In een resolutie stelden de organisatoren namens de bevolking van Okinawa vier eisen: een einde aan misdrijven door Amerikaanse militairen door striktere discipline, excuses en volledige compensatie voor het slachtoffer van het laatste incident, herziening van het verdrag dat de status van de Amerikaanse militairen in Japan regelt (het Status of Forces Agreement, SOFA), en vermindering van het aantal militaire bases op Okinawa.

De eis tot herziening van het SOFA is ingegeven door het feit dat het Amerikaanse leger verdachten pas aan de Japanse justitie hoeft over te dragen nadat de formele aanklacht is ingediend. In het verleden is twee keer een verdachte aan veroordeling ontkomen door voor de aanklacht Okinawa te ontvluchten.

Volgens de resolutie zijn de door Amerikaanse militairen gepleegde misdrijven op Okinawa een teken “van de diepgewortelde bezettingsmentaliteit die tot de dag van vandaag voortduurt”. “Het incident laat zien dat er een totaal gebrek is aan respect voor de waardigheid van de bevolking van Okinawa. De bewoners van Okinawa hebben hun politieke meningsverschillen opzij gelegd en zijn verenigd in protest”, aldus de resolutie.

De gouverneur van Okinawa, Masahide Ota, excuseerde zich in zijn toespraak tegenover de bevolking voor de verkrachting omdat hij tijdens zijn verkiezingscampagne vier jaar geleden had beloofd om “een vreedzaam Okinawa” te creëren en een einde te maken aan de Amerikaanse aanwezigheid op het eiland. Ota is sinds de verkrachting een directe confrontatie aangegaan met de centrale regering over de aanwezigheid van de bases. De Japanse regering huurt de grond waarop de bases zijn gevestigd van de lokale eigenaren. Een aantal eigenaren weigert de meerjarige contracten te verlengen die in het voorjaar van 1996 aflopen. De gouverneur heeft het recht in naam van een weigerende eigenaar te tekenen en in het verleden hebben gouverneurs daarvan gebruik gemaakt. Ota heeft echter een maand geleden in het provinciale parlement verklaard dit niet te zullen doen.

Ota heeft een week geleden steun gekregen van de gouverneurs van de 14 provincies in Japan waar Amerikaanse troepen zijn gelegerd. Na een oproep van Ota hebben de gouverneurs een gezamenlijke verklaring afgelegd waarin zij de regering oproepen het verdrag te wijzigen.

Premier Tomiichi Murayama kan Ota via de rechter dwingen alsnog te tekenen maar heeft verklaard door overleg de impasse te willen doorbreken. Deze week zei Murayama dat hij een fundamentele wijziging van het SOFA kan accepteren. Met dit standpunt wijkt hij af van het tot nu toe door het ministerie van buitenlandse zaken naar buiten gebrachte standpunt. Ook de Verenigde Staten willen geen wijziging van het SOFA, maar proberen door overleg tot een informeel vergelijk met Japan komen. Een Japans-Amerikaanse commissie buigt zich momenteel over het verdrag.

Murayama zegt dat hij in overleg met de Verenigde Staten wil proberen een aantal bases naar een andere lokatie over te brengen. De mogelijkheden hiertoe worden echter klein geacht, omdat protest voorzien wordt tegen de komst van Amerikaanse militairen van de bevolking van elk nieuw aangewezen gebied.

Binnen het overheidsapparaat wordt Murayama's houding gekritiseerd. Donderdag zei de directeur-generaal verantwoordelijk voor faciliteiten van het ministerie van defensie, dat Murayama's handelswijze “dom” is. De volgende dag kon hij zijn ontslagbrief indienen. De desbetreffende directeur-generaal was eerder naar Okinawa gereisd om te proberen gouverneur Ota op andere gedachten te brengen. Ota weigerde hem te ontvangen.

    • Hans van der Lugt