'Rol staat kan kleiner door groot vertrouwen'

DEN HAAG, 23 OKT. De rol van de staat kan in Nederland best verder beperkt worden. Dit zeggen de Amerikaanse filosoof-politicoloog F. Fukuyama en VVD-leider F. Bolkestein in een vraaggesprek met NRC Handelsblad.

Fukuyama vindt dat in Nederland, een typische high trust society, het onderlinge vertrouwen zo groot is dat de staat niet zo vaak meer hoeft in te grijpen. Bolkestein relativeert dit onderlinge vertrouwen, maar ziet wel een ontwikkeling naar een meer Amerikaanse cultuur in Nederland: een “geëmancipeerde, zelfbewuste samenleving”.

De verhoudingen tussen overheid en sociale organisaties in Nederland worden gekenmerkt door vertrouwen, zegt zowel Fukuyama als Bolkestein. Het zelf-organiserend vermogen is daardoor groot en dus kan de omvang van de staat klein zijn. Bolkestein onderstreept dat een kleinere staat nu ook voor de PvdA bespreekbaar is. De fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer schrijft dat toe aan het feit dat PvdA en VVD deel uitmaken van dezelfde coalitie. “Als de PvdA in de oppositie zat”, zegt Bolkestein, “was het veel moeilijker om al die voorstellen voor verandering door te voeren. De PvdA zou daar dan, net als in de jaren tachtig, altijd bezwaar tegen hebben gemaakt.”

Fukuyama en Bolkestein gaan vanavond in de aula van de universiteit van Amsterdam met elkaar in debat. Fukuyama is momenteel in Nederland om de vertaling van zijn jongste boek, Trust, te promoten. In 1989 kreeg Fukuyama wereldwijde faam door een artikel over Het einde van de geschiedenis. Bolkestein bekritiseert de “mono-causale verklaring” die Fukuyama voor het economisch presteren van landen geeft: “Ondanks het vertrouwen dat hier heerst, is Nederland met zijn welvaart per hoofd van de bevolking sinds 1970 flink afgezakt in de rangorde van rijke Westerse industrielanden. Diezelfde consensuspolitiek is daar debet aan.” Maar volgens Fukuyama is het nooit zijn bedoeling geweest om één verklaring voor de hoogte van de economische groei in verschillende gemeenschappen te geven.