DON CHERRY 1936-1995; Wereldmuzikant

De donderdag in Spanje op 58-jarige leeftijd overleden Don Cherry was niet alleen de belangrijkste cornettist van de 'free jazz'- beweging uit de jaren '60, maar ook een pionier van de zogenaamde 'wereldmuziek', lang voor dat begrip in zwang kwam. Een groot technicus op zijn instrument was hij niet, toch werd hij door vele trompettisten bewonderd om zijn persoonlijke geluid en zijn grote talent voor melodische improvisatie. Van simpele dingen iets heel bijzonders maken, dat kon Don Cherry als geen ander.

De in Oklahoma City geboren Cherry begon zoals vele anderen: met zingen in het kerkkoor en spelen in rhythm & blues bandjes. Op zijn 22ste nam zijn leven een beslissende wending doordat hij in contact kwam met saxofonist Ornette Coleman, op dat moment (1958) weliswaar nog volslagen onbekend, maar wel hoogzwanger van meeslepende ideeën. Het resulteerde in een fantastische artistieke klik die werd vastgelegd op platen met uitdagende titels als The Shape of Jazz to come en Change of the Century.

De samenwerking met Coleman leverde in drie jaar acht lp's op, waaronder het legendarische album Free Jazz. Die titel werd de naam van een nieuwe stroming die de jazz wilde bevrijden van de dwang der (bebop)accoorden. Spontaan reageren kwam in de plaats van schoolsheid, de vent werd weer belangrijker dan de vorm.

Don Cherry nam aan die beweging van harte deel en speelde na zijn vertrek bij Coleman met bijna iedereen die in deze revolutie iets betekende: de blazers Archie Shepp, John Tchicai en Albert Ayler, om er een paar te noemen, maar vooral met drummer Ed Blackwell, die hij bij Coleman had leren kennen. Met Blackwell maakte hij in '69 de duoplaat Mu, de eerste van een serie confrontaties met slagwerkers, ook van buiten de jazz, want Cherry reisde vaak en ver. Met de Braziliaan Nana Vasconcelos en tabla- en sitarspeler Collin Wallcott vormde hij het trio Codona waarmee hij drie platen maakte voor het label ECM. In dezelfde tijd, eind jaren zeventig, haalde hij ook de banden met de jazz weer aan door de oprichting van het kwartet Old and New Dreams dat sterk refereerde aan de muziek van Coleman.

Donald Eugene Cherry, die naast cornet ook piano, fluiten en percussie speelde, bleef tot het eind toe trouw aan zijn grote liefdes. De liefde voor de wereldmuziek onderstreepte hij door een cd heel expliciet Multi Kulti te noemen, de liefde voor de muziek van Ornette Coleman door in de herfst van '93 nog één keer met de saxofonist op tournee te gaan.

Van alles proberen en het beste behouden, dat was de manier waarop Don Cherry leefde. Die houding heeft zijn stiefdochter, de in Londen woonachtige zangeres Neneh Cherry - wereldberoemd geworden door haar Seven Seconds-duet met Youssou N'Dour - in elk geval van hem geërfd. Ze speelde niet voor niets vaak met hem samen, net als als haar moeder, de Zweedse artieste Moki, die de cornettist in 1970 tegen het lijf liep. 'Hoi, ik ben Don, zullen we samen wat muziek maken?'

    • Frans van Leeuwen