Conflict strijdmacht Bosnië beheerst top Clinton-Jeltsin

NEW YORK, 23 OKT. Als de Amerikaanse president Clinton zijn Russische ambtgenoot Jeltsin vandaag ontvangt in het plaatsje Hyde Park, zo'n tachtig kilometer ten noorden van New York, hangt het meningsverschil over de samenstelling van een vredesmacht voor Bosnië als een schaduw over de topontmoeting.

De Amerikanen hebben steeds gezegd dat Russische troepen kunnen deelnemen aan de vredesmacht, maar alleen als ze zich onder bevel van de NAVO stellen. Jeltsin heeft echter laten blijken dat Rusland graag een rol wil spelen in de vredesmacht, maar in geen geval onder NAVO-commando. Hij herhaalde dat gisteren nog eens in zijn toespraak in de Algemene Vergadering. Clintons veiligheidsadviseur Anthony Lake zei gisteren dat hij betwijfelt of het probleem in Hyde Park zal worden opgelost.

Hyde Park, geboorteplaats en vakantieoord van president Franklin D. Roosevelt, is door het Witte Huis voor de top uitgekozen omdat het zo mooi de samenwerking tussen de VS en de Sovjet-Unie in de Tweede Wereldoorlog zou symboliseren. Duidelijk is dat Moskou en Washington bezig zijn hun verhouding tot elkaar in de wereld van na de Koude Oorlog opnieuw te bepalen. De Amerikaanse rol in Europa en de uitbreiding van de NAVO - het zijn kwesties die nu tussen de twee landen spelen. De manier waarop de oorlog in Bosnië wordt opgelost zou wel eens een model kunnen zijn voor de toekomstige verhoudingen.

Het is daarom dat er de Russen zoveel aan gelegen is een zelfstandige, althans niet ondergeschikte, rol te spelen bij de uitvoering van een vredesakkoord in Bosnië. En het is ook daarom dat de Amerikanen er veel aan gelegen is de Russen te laten deelnemen aan de NAVO-vredesmacht: de uitbreiding van de NAVO geeft Moskou toch al het gevoel geïsoleerd te raken, en dat gevoel moet als het even kan niet versterkt worden. Maar samenwerking mag dan het parool zijn, in de praktijk is er geen sprake van gelijkwaardigheid in de politieke krachtsverhouding tussen de twee landen. En de Amerikanen voelen dan ook niets voor een Russische troepenmacht die in omvang de Amerikaanse zou evenaren.

Jeltsins woordvoerder Medvedev zei gisteren tegen journalisten dat de Russische president in Bosnië over een zone wil beschikken waar Russische troepen de vrede kunnen bewaren, parallel aan de multinationale vredesmacht van de NAVO. Een Russische generaal zou in die zone het bevel voeren. De Franse president Chirac zou al met dat plan hebben ingestemd. Het zou een oplossing zijn waarmee Jeltsin, twee maanden voor de parlementsverkiezingen in zijn land, mee thuis kan komen.

Maar een opdeling van Bosnië in zones is nu precies het schrikbeeld van de Amerikanen, die vrezen dat het nieuwe machtsevenwicht in Europa dan bepaald zal worden door een deling die herinneringen oproept aan de Duitse na de Tweede Wereldoorlog. Russische en Amerikaanse invloedsferen zouden dan tegenover elkaar komen te staan in de Servische en Bosnische delen van het land, of zelfs in één stad, Sarajevo, als het nieuwe Berlijn.

Om dat toekomstbeeld te voorkomen, wenden de Amerikaanse diplomaten al hun creativiteit aan om voor de Russen een rol te verzinnen die hen een zekere betrokkenheid geeft, maar geen alleenheerschappij in een bepaald deel van Bosnië. Zo zouden de Amerikanen de Russische troepen graag ingezet zien als mijnenruimers, en in het algemeen als actief voor de reconstructie van het land. Als een meer militaire rol voor Moskou onvermijdelijk is, dan wat de Amerikanen betreft in eenzelfde gebied als waar de Franse opereren, zodat de Russen het rijk niet alleen hebben.

    • Juurd Eijsvoogel