Clinton in VN: aanpak misdaad op wereldschaal

NEW YORK, 23 OKT. De Amerikaanse president, Clinton, heeft gisteren bij de driedaagse viering van het vijftigjarig bestaan van de Verenigde Naties gepleit voor een wereldwijde bestrijding van terrorisme, georganiseerde misdaad, drugshandel en de verspreiding van massavernietigingswapens. Hij kondigde in zijn toespraak tot de speciale zitting van de Algemene Vergadering van de VN een aantal eenzijdige maatregelen aan om de binnenlandse veiligheid te vergroten en riep andere landen op mee te doen.

Clinton sprak daarbij onder meer van mogelijke sancties tegen landen die betrokken zijn bij het witwassen van crimineel geld en het bevriezen van de Amerikaanse bezittingen van het Cali-drugskartel. De president zei dat de aanpak van deze problemen nodig is omdat ze in het post-Koude-Oorlogtijdperk “de wereldwijde trend van vrede en vrijheid ondermijnen”. “Niemand is meer onkwetsbaar”, zei Clinton en verwees naar de gifgasaanvallen op de Japanse metro, de bomaanslagen met koffers in Israel en Frankrijk, de mafiabendes in Rusland en de aanslag dit voorjaar op een Amerikaans overheidsgebouw in Oklahoma-stad.

Een beladen ontmoeting tussen de Franse president, Chirac, en zijn Algerijnse collega, Zéroual, ging gisteren in New York op de valreep niet door, nadat Chirac had geweigerd voor het oog van de wereldpers Zéroual de hand te schudden, om te vermijden dat hij gebruikt zou worden voor een verkiezingsstunt. Algerijnse terroristen worden ervan verdacht een reeks bloedige aanslagen in Frankrijk te hebben gepleegd, wegens de Franse steun aan de Algerijnse regering.

Clinton onderstreepte in zijn toespraak voorts het belang van de VN, die in Amerika bloot staan aan scherpe kritiek. Maar hij wees ook op de noodzaak van hervormingen om een einde te maken aan “bureaucratische ondoelmatigheden en verouderde prioriteiten”.

Hij zei dat de VS, die een schuld van 1,25 miljard dollar aan de VN hebben, “volledig” aan hun verplichtingen zullen voldoen. “Wij hebben de Verenigde Naties nodig. En voor de komende vijftig jaar en verder kunt u daarbij rekenen op de Verenigde Staten”, zei de president. Hij riep de strijdende partijen in Bosnië op, met het oog op het vredesberaad van volgende week in de Amerikaanse staat Ohio, “deze kans op vrede te grijpen”.

Alle leiders onderstreepten gisteren de waarde van de VN en de noodzaak van hervormingen. De Russische president, Jeltsin, zei in zijn rede dat Rusland “bezorgd is over de situatie - zoals onlangs het geval is geweest met Bosnië - dat de Veiligheidsraad op een zijspoor van de gebeurtenissen wordt gezet”. Hij hekelde daarmee de recente bombardementsacties van de NAVO tegen Bosnisch-Servische stellingen. “Het is ontoelaatbaar voor een regionale organisatie besluiten te nemen zoals het gebruik van massaal geweld en de Veiligheidsraad te passeren.”

Pagina 5: Castro kreeg langste applaus van de dag

Jeltsin, die vandaag een topontmoeting heeft met Clinton, zei dat Rusland bereid is mee te werken aan de uitvoering van een vredesakkoord in Bosnië door deel te nemen aan een multinationale implementatiemacht, “maar alleen onder een strikt mandaat van de Veiligheidsraad van de VN”. Hij laakte opnieuw de oostelijke uitbreiding van de NAVO omdat deze “een barrière is om een verenigd Europa te vormen”.

Premier Kok pleitte in zijn “korte bijdrage” voor “overeenstemming over de basisfuncties van de VN”. “Nederland is een sterke voorstander van het multilateralisme. We hebben de VN nodig; er is geen alternatief”, zei Kok. “We moeten het debat over hervorming van de VN tot een concreet einde brengen zodat de VN zich kunnen instellen op nieuwe werkelijkheden en nieuwe uitdagingen”. Hij verwelkomde de instelling van een werkgroep die het systeem van de VN moet versterken. Een groep staatshoofden en regeringsleiders, geïnstalleerd op initiatief van de Zweedse premier Carlsson, moet proberen het proces van hervormingen van de VN “actief te gaan begeleiden”. “Nederland neemt graag deel aan dit initiatief”, zei Kok. De werkgroep komt vandaag in New York bijeen, kondigde de Nederlandse premier aan.

De secretaris-generaal van de VN, Boutros-Ghali, riep in zijn openingstoespraak tot de jubileumzitting de leiders van de lidstaten op “serieus te overwegen een speciale zitting van de Algemene Vergadering bijeen te roepen”, als voor het eind van dit jaar geen stappen zijn gezet om de financiële situatie van de VN te verbeteren.

Volgens Boutros-Ghali hebben de VN niet de middelen om de “problemen van globalisering en fragmentisering” aan te pakken. Hij wees onder meer op de onbeheersbare geldstromen, alarmerende milieu-ontwikkelingen en internationale misdaad en een “werelwijde communicatie-revolutie”, die mensen “doen vluchten in kleinere groepen”, met als gevolg separatisme en de verspreiding van burgeroorlogen. “De financiële crisis is een symptoom van een dieper probleem: lidstaten zien de Verenigde Naties simpelweg niet als een prioriteit. Deze jubileumzitting is een gelegenheid voor u, leiders van de lidstaten, om te overwegen wat u van de Verenigde Naties verlangt”, zei Boutros-Ghali.

De leiders van Nieuw-Zeeland en Japan trokken de aandacht met felle kritiek op Frankrijk en China wegens de hervatting van hun kernproeven.

De driedaagse viering begon gisteren met een matineuze opening. Voor dag en dauw hadden zo'n 8.000 politiemensen de wijde omgeving van het VN-hoofdkwartier hermetisch afgesloten, inclusief de belendende East River waar verscheidene patrouilleboten hadden postgevat. De dignitarissen waren volgens een strak schema van de veiligheidsdiensten land na land aangekomen, de meesten per limousine, sommigen te voet, zoals premier Kok, die een paar honderd meter verder in het Beekman hotel logeert. Als laatste arriveerde president Clinton met echtgenote, die in het Walldorf Astoria een suite met vier slaapkamers à raison van 6.000 dollar per nacht heeft betrokken; de vertegenwoordiger van Palau daarentegen heeft voor 55 dollar per nacht zijn intrek genomen in een Super 8 Motel op Governor's Island.

De meest omstreden gast op de viering is de Cubaanse leider Fidel Castro, op wie gisteren de meeste ogen waren gericht. Enigszins stram ter been betrad hij in een donker double breasted pak het VN-hoofdkwartier. Hij omhelsde, net als veel andere genodigden, gastheer Boutros-Ghali, die iedereen bij de delegatielounge met uitzicht op de East River opwachtte. Castro's toespraak werd allerwegen met schrik tegemoet gezien, omdat hij bij eerdere bezoeken aan de VN extreem lang het woord voerde. Maar gisteren hield hij zich aan de afgesproken vijf minuten, en sprak hij zelfs acht minuten korter dan Clinton. Zijn rede had af en toe veel weg van een tirade, aangezet met stemverheffingen en geheven vinger. Het meest ging hij tekeer tegen de huidige bezetting van de Veiligheidsraad, waarin de grote landen met hun vetorecht (de VS, Rusland, China, Frankrijk en Groot-Brittannië) zorgen voor een “nieuw kolonialisme”. Waarom zijn Latijns Amerika, Afrika en landen als India en Indonesië geen permanent lid?, vroeg hij zich af. “Hoe lang moeten we nog wachten op de democratisering van de VN”, foeterde Castro. Het langste applaus van de dag was zijn deel, maar met zoveel leiders van Derde-wereldlanden in de zaal wekte dat geen verwondering. Minister van buitenlandse zaken Van Mierlo zei later dat hij het “een fantastisch verhaal” van Castro had gevonden.

De zwaar bewaakte Cubaanse missie op Lexington Avenue was de afgelopen dagen het toneel van luide anti-Castro-demonstraties geweest, waarbij bejaarde Cubanen met microfoons in de hand de Cubaanse leider voor moordenaar en rotte vis hadden uitgemaakt. Maar in het VN-hoofdkwartier slaagde Castro er gisteren in het aureool van een verre oom aan te nemen, die wegens zijn koppigheid bepaald niet overal bien reçu is, maar er in dit gezelschap toch bij hoorde. Na de ochtendzitting schudde hij minutenlang handen met Boris Jeltsin, en tijdens de lunch zat hij slechts een tafel verwijderd van president Clinton. 's Avonds was hij niet welkom op het banket van president Clinton en toog hij in zijn olijfgroene legerpak naar een kerk in Harlem waar hij als een held werd binnengehaald. Hij beklaagde zich daar dat hij in de VS nog altijd als een “demoon” wordt behandeld.

Het vrolijkste deel van de dag was, na een licht ontbijt, het poseren voor de groepsfoto op de tribune van een conferentiezaal in het hoofdkwartier. De onderlinge sfeer oogde zeer ontspannen: een lachende en zwaaiende Arafat, een schouderklopjes uitdelende Clinton, een stralende Jeltsin en ook een lachende Chinese leider, Jiang Zemin. Clinton, Jeltsin en Chirac waren vaak met elkaar in gesprek en maakten grappen over en weer.

De posities op de groepsfoto werden ingenomen conform de pikorde in de VN: de leiders van vier vaste leden van de Veiligheidsraad, de VS, Rusland, China en Frankrijk, stonden in het voorste gelid, links en rechts van Boutros-Ghali. De leider van het vijfde permanente lid, John Major van Groot-Britannnië, arriveerde pas later op de dag. Kok stond ergens in het midden. Het schikken van de leiders voor de groepsfoto gebeurde in een lacherige stemming, het polijsten van de gewenste glimlach voor de foto ging iedereen moeiteloos af.

Het rijtje afwezigen bij deze speciale zitting bleek intussen verder gegroeid: na de Duitse bondskanselier Kohl, de Libische kolonel Gaddafi, de Syrische president Assad en de Iraakse president Saddam Hussein zijn ook de Georgische leider Sjevardnadze, diens Italiaanse collega Scalfaro en de Egyptische president Mubarak weggebleven. Lagere vertegenwoordigers namen hun plaats in.

Gelijktijdig met het defilé van leiders naar het spreekgestoelte was er een massa bilaterale ontmoetingen. Premier Kok sprak met onder anderen Arafat en de president van Rwanda. Maar volgens Kok was het belangrijkste van gisteren dat Clinton “positief de toon had gezet” door zowel tegenover de Amerikaanse bevolking als de internationale gemeenschap duidelijk te maken “dat hij een krachtige VN wil”.

    • Robert van de Roer