Familie Wereld bijeen voor 50ste verjaardag, een overbelast protocol

NEW YORK, 21 OKT. De voorbereidingen voor Fashion Week, wanneer het oog van de wereld zich richt op de heupwiegende topmodellen in New York, zijn in volle gang. Maar voorlopig gaat de aandacht, zeker van veiligheidsmensen, uit naar een minder frivool gezelschap, dat nog nooit zo massaal bijeen is geweest: zo'n 150 staatshoofden en regeringsleiders zijn hier morgen, maandag en dinsdag hebben zich in New York verzameld voor de viering van het vijftigjarig bestaan van de Verenigde Naties.

Een verjaardagsfeest van de familie Wereld als het ware, en op enkelen na is iedereen van de partij: van Clinton tot Mandela, van Jeltsin tot Arafat, van de koningen Hassan en Hussein tot de Chinese leider Jiang Zemin, van Rabin en Kok tot Castro (met speciaal visum).

Zij vormen de grootste concentratie van potentiële politieke doelwitten ooit op één locatie bijeen, en dus worden op het punt van de geüniformeerde paranoia in het VN-hoofdkwartier alle records gebroken. De wereldtop wordt morgenochtend al vanaf halfacht naar binnen gedirigeerd, voor een licht ontbijt en een 'historisch familieportret', daarna gaan de deuren dicht. Een VN-woordvoerder: “Ze zijn gewend om als koningen te worden behandeld, maar ze zullen verbaasd staan.”

De kopzorgen voor het protocol zijn, geheel in lijn met de zware tijden van de VN, talrijk, en zelfs ook van culinaire aard. Voor het New-Yorkse cateringbedrijf Great Performances is de samenstelling van het welkomstdiner vanavond bijna net zo moeilijk geweest als de opzet van een VN-vredesoperatie, zozeer lopen de verlangens van de lidstaten uiteen. Daarom vanavond geen rund- en varkensvlees, geen schaaldieren, geen alcohol in het eten en op verzoek van één land zelfs geen witte linnen servetten. Lam en kip zijn het compromis.

Het dessert is onomstreden: “Iedereen houdt van ijs met warme chocoladesaus. Dat is niet controversieel”, zegt Liz Neumark, de directeur van het cateringbedrijf. En nu maar hopen dat geen enkele leider aan tafel onwel wordt, zoals president Bush destijds in Japan.

Pag.4: Hoekjes met huurplanten voor onderonsjes van leiders

Naaste medewerkers van secretaris-generaal Boutros-Ghali spreken met een blik op hun schema's van een “nachtmerrie”: de leiders krijgen ieder maximaal vijf minuten voor een rede. Naarmate hun tijd vordert, zal bij het spreekgestoelte een oranje, groene of rode verkeerslamp' gaan branden.

Tussendoor zijn er veel bilaterale ontmoetingen, niet allemaal vrij van controverses: Clinton met Jeltsin, Clinton met Jiang Zemin en de Franse president Chirac met zijn Algerijnse collega Zéroual. De leiders van de NAVO-landen zulllen uitvoerig delibereren over de opvolging van de afgetreden secretaris-generaal, Willy Claes.

Dinsdagnacht moet een verklaring worden aangenomen, die neerkomt op een herbevestiging van het Handvest van de VN, met algemene voornemens voor vrede, ontwikkeling en modernisering van de VN. Volgens diplomaten wordt al anderhalf jaar gekauwd op deze tekst. De maakbaarheid van zo'n verklaring staat model voor de maakbaarheid van de VN in het algemeen, en in die zin is het een jubileum in mineur: de VN zijn volgens Boutros-Ghali “bankroet” (3,3 miljard dollar aan achterstallige contributies), terwijl de roep om hervorming van de overbelaste, onderbezette en bureaucratische organisatie steeds luider klinkt.

“Dit feest vindt plaats onder een grote donderwolk”, zegt een hoge Westerse diplomaat. “Als er financieel niks verandert, gaat hier in april het licht uit.” De belangrijkste debiteur, de Amerikaanse regering met een schuld van 1,4 miljard dollar, zal volgend jaar tijdens de presidentsverkiezingen nog minder snel geneigd zijn de beurs te trekken, vrezen diplomaten.

“De VN zijn bovendien volstrekt gemarginaliseerd in het belangrijkste conflict van de afgelopen jaren: in Bosnië spelen we geen rol meer”, zegt een Westerse ambassadeur verwijzend naar de vredesmissie die de Verenigde Staten daar nu, ook in NAVO-verband, leiden. “Gelukkig kunnen we op het terrein van humanitaire hulpverlening, milieu, overbevolking en mensenrechten nog wel een rol spelen.”

Een belangrijk gespreksonderwerp de komende dagen is de vraag hoe de VN moeten omspringen met het toenemend aantal conflicten en oorlogen, dat zich steeds meer binnen landsgrenzen in plaats van tussen staten afspeelt. Op dit moment zijn er zestien VN-vredesoperaties, waarbij 63.000 troepen worden ingezet. Maar sluitende doctrines en voldoende middelen ontbreken.

Het VN-échec in Somalië, waarbij 18 Amerikaanse soldaten omkwamen, leidde tot zelfonderzoek bij de Amerikaanse regering over haar actieradius bij vredesoperaties, en tot zelfonderzoek bij de VN over het nut van gewapende interventies; de diplomatieke apathie tijdens de ramp in Rwanda even daargelaten. Het debâcle-Bosnië heeft na jaren weliswaar Amerikaans leiderschap ontketend, maar daar was eerst een vernedering van de VN in de moslim-enclave Srebrenica voor nodig.

Een andere slepend thema is de uitbreiding van de Veiligheidsraad: de vijf vaste leden, de overwinnaars van de Tweede Wereldoorlog, vormen een in veler ogen gedateerde bezetting. Economische reuzen als Duitsland en Japan ontbreken daarbij, maar ook ontwikkelingslanden eisen een grotere stem in de beslissingen van de Veiligheidsraad. Ook over de positie van Boutros-Ghali zullen de gasten de komende dagen mijmeren. Streeft hij naar een tweede termijn van vijf jaar? Zelf wil hij wel volgens diplomaten, maar vele leden van het Amerikaanse Congres zijn niet geporteerd voor zijn herbenoeming.

De wereldleiders hebben genoeg gelegenheid tot consultatie: vanavond tijdens het welkomstdiner van burgemeester Rudolph Giuliani, tijdens de lunches van gastheer Boutros-Ghali, bij de receptie van Clinton zondagavond en bij de uitvoering van de Negende Symphonie van Beethoven door het New Yorks Philharmonisch orkest maandagavond. Om te vermijden dat het verkeer doldraait, zijn delegaties verzocht niet met autocolonnes door Manhattan te rijden en zoveel mogelijk in het VN-hoofdkwartier te blijven. Daar zijn voor hen geïmproviseerde hoekjes met huurplanten als discrete ontmoetingsplaatsen ingericht.

Geheel afwezig zijn twee landen: Servië, sinds 1992 uitgezonderd van de Algemene Vergadering van de VN, en Somalië, dat nog geen regering heeft. Ook ontbreekt tot veler verrassing de Duitse bondskanselier, Helmut Kohl, die een zaakwaarnemer stuurt. Datzelfde geldt voor de Libische leider Gaddafi, president Assad van Syrië en de Iraakse president Saddam Hussein.

Het zal het familieportret niet minder kleurrijk maken. Diplomaten hadden om stoelen gevraagd voor hun leiders, vermoedelijk om iedereen even groot te laten ogen. Dat verzoek is afgewezen door VN-functionarissen en experts van Kodak, dat de camera's levert. Voor alle zekerheid hebben zo'n 150 VN-medewerkers al staand gerepeteerd voor het portret. Toen een VN-functionaris werd gevraagd wat er gebeurt als een lang staatshoofd morgen voor een kleiner staatshoofd gaat staan, antwoordde hij: “There is no such thing as a small head of state.”

    • Robert van de Roer