Drs Eigenbelang drijft boven in onderwijsbeleid van PvdA

De PvdA en de onderwijspolitiek - dat levert al jaren lang een treurig soort vermaak op.

Zo ook bij het lezen van NRC Handelsblad van 14 oktober. 'Drs. Eigenbelang betaalt zelf zijn studie maar', zo luidt de kop boven een stuk in het Zaterdags Bijvoegsel over de tweespalt binnen mijn vroegere partij. Voor het geval ik niet meer wist waarom ik opstapte, werd ik er ruw aan herinnerd. Recentelijk predikte bestuurskundige R.J. in 't Veld tegenover een gehoor van Utrechtse studenten, zonder enig weerwerk, de volgende boodschap: 'Het grootste effect van het hoger onderwijs is de verhoging van het eigen inkomen'. Kassa, de lachers op zijn hand, op naar de ondernemende universiteit die aan elkaar hangt van soortgelijke strebertjes.

Misschien moet ik toch terug naar de PvdA, om de 'traditionele' krachten een handje te helpen. Die zijn er namelijk ook, blijkens dit artikel, en per slot van rekening kom ik uit die hoek. Mijn ouders waren eerste-generatie intellectuelen, socialisten van de oude stempel. Idealisten, maar niet verstoken van realiteitszin. Zoals mijn moeder altijd zei: tegen de tijd dat gewone mensen hun kinderen echt naar de universiteit willen sturen, verzinnen ze wel weer iets nieuws om ze buiten de deur te houden. Ze kreeg gelijk. De verheffers van het volk zijn ontaard in vlotte ondernemers met anti-intellectuele praatjes. Hoger onderwijs, dat volg je om er zelf beter van te worden, dus dok zelf maar.

Persoonlijk en algemeen belang vallen niet altijd samen, maar dat betekent niet dat je alle solidariteit op de schroothoop kunt gooien. Het hoger onderwijs werkt denivellerend, meent minister Ritzen, want een meerderheid betaalt op den duur mee aan de opleiding van een minderheid. Welnu, ik ben gewild kinderloos, en ons aantal is groeiende, maar desondanks bereid om een smak belastingcenten op te hoesten voor kinderbijslag, kinderopvang, kinderziekenhuizen, kinderpsychologen, kinderschoenen en kinderscholing. Dat is een algemeen belang en dus ook het mijne, al ziet het merendeel van die kinderen nooit een universiteit van binnen. En natuurlijk hebben ouders persoonlijk plezier in hun kinderen, zoals studenten voordelen kunnen hebben van hun opleiding. Waarom niet?

Socialistische onderwijspolitiek zou zo eenvoudig kunnen zijn. We gaan er gewoon van uit dat alleen slimme en hardwerkende kindertjes naar de universiteit mogen. Of je selecteert aan de poort of tijdens de propedeuse, is een tweede, maar selectie is vanzelfsprekend. Het HBO trekt een meer praktijkgericht soort studenten, maar wordt evenmin als een vergaarbak opgevat. Hoger onderwijs is een voorrecht voor allen, mits zij blijk geven van voldoende capaciteiten en inzet. Aan de universiteit kweken we een nieuwe generatie die informatie kan ordenen en analyseren, en die, bovenal, onafhankelijk kan nadenken. Dat lijkt mij een algemeen belang.

Afhankelijk van het inkomen van de ouders worden er volledige beurzen, gedeeltelijke beurzen of in het geheel geen beurzen verstrekt. En de overheid draagt zorg voor goed onderwijs, of het nu lager, middelbaar of hoger is. Wat is daar eigenlijk denivellerend aan? Het probleem schuilt hem, vrees ik, in het politieke failliet van mijn eigen generatie. De veertigers van nu waren studenten in de jaren zeventig, en velen van hen hadden volop de tijd om in de leerschool van de democratisering aan hun politieke carrière te sleutelen, daarbij niet gehinderd door studieduurverkorting, tempobeurzen of hoge collegegelden. Ze hadden de mond vol van solidariteit (met arbeiders en boeren, weet u nog wel?), maar daar trapte de rest van ons niet in. We wisten dat ze vervuld waren van ambitie en droomden van macht, en zagen met lede ogen toe hoe allengs meer doctorandussen Eigenbelang bovendreven in de socialistische politiek. Diegeven nu de anti-intellectualistische toon aan binnen de PvdA, tot op het hoogste niveau. Na ten volle geprofiteerd te hebben van de erfenis van hun voorgangers, een bereikbare en betaalbare universiteit, zeggen zij tegen de de studenten die na hen komen: betaal zelf maar, want jij alleen wordt er betervan. Dat is natuurlijk een gotspe, maar mijn generatie heeft het laten gebeuren toen zij zich in de loop van de jaren zevenig vol walging afwendde van het politieke bedrijf. Het verraad der intellectuelen herhaalt zich steeds opnieuw.

    • Mayke de Jong