Zanzibar maakt zich op voor 'tweede bevrijding'

Volgende week zondag hebben in Tanzania de eerste meer-partijenverkiezingen plaats. Overmorgen gaan de bewoners van de autonome eilanden Zanzibar en Pemba al naar de stembus.

ZANZIBAR, 20 OKT. Advocaat Awadh Said pakt het door ongedierte aangevreten boek “The Laws of Zanzibar” van de boekenplank. “We zullen bij deze verkiezingen onze waardigheid herwinnen”, stelt hij. Hij blaast het stof van het boek en vervolgt: “We kunnen als de oppositie wint onze eigen wetten, gewoontes en tradities weer gaan volgen. We zijn opgeslokt door het vasteland van Tanzania”. De vurige oppositieleider Seif Sharif Hamad is erin geslaagd de onafhankelijkheidsgevoelens onder de Zanzibari om te zetten in populaire politieke slogans. “Deze verkiezingen betekenen een tweede bevrijding”, betoogt hij, “sinds Zanzibar in 1964 een Unie vormde met het vasteland en zijn staatkundige onafhankelijkheid opgaf, kennen we alleen maar vernietiging en dictatuur. Elk jaar werd onze autonome status verder uitgehold”.

Trotse gevoelens gebaseerd op de oude glorie van Zanzibar leven op. In de nauwe steegjes van de antieke stenen stad discussiëren de bewoners over de goede oude tijden, toen in de jaren vijftig en zestig de best opgeleide Afrikanen afkomstig waren van Zanzibar, toen de eilandengroep een van de best draaiende economieën van het continent kende door de export van kruidnagelen. Honderden jaren vormde Zanzibar de toegangspoort tot het continent. Het had in de vorige eeuw de grootste slavenmarkt ter wereld van de Arabieren en Europese kooplui en geloofverbreiders als Livingstone, Burton en Speke gebruikten het eiland als beginpunt voor hun expedities.

Eén maand was Zanzibar onafhankelijk toen begin 1964 een gewelddadige revolutie uitbrak tegen de afstammelingen van de Arabische heersers die in 1832 Zanzibar hoofdstad hadden gemaakt van het Rijk van Oman. Een geschatte 17.000 Arabieren en Aziaten verloren het leven, 10 procent van de bevolking ontvluchtte het eiland van wie velen naar Oman. Door die revolutie in de dagen van de Koude Oorlog plaatsten de Amerikanen Zanzibar naast Cuba en Vietnam in het verdachtenbankje. Een Amerikaanse invasie werd overwogen. Het zojuist onafhankelijk geworden Tanganyika zou de oplossing brengen. De jeugdige president Julius Nyerere wist zijn Zanzibari-collega Abeid Karume te overreden tot een unie waardoor de staat Tanzania ontstond. Zanzibar werd ingekapseld door het arme vasteland. Daarna begon de neergang, mede door de ineenstorting van de wereldmarkt van kruidnagelen.

De Zanzibari's zijn altijd blijven rammelen aan de ketenen die hen aan het vasteland verbinden. “Deze verkiezingen brengen ons terug naar 1964”, zegt Wolfango Dourado, “we kunnen nu voorkomen dat we dezelfde fouten maken als toen”. Dourado, voormalig procureur-generaal van Zanzibar, voert al vele jaren een gevecht voor meer autonomie van de eilanden. De oppositiepartij het Civic United Front (CUF) van Seif Sharif Hamad heeft die eis voor meer autonomie tot hoofdonderwerp van zijn campagne gemaakt en verwacht daarom de verkiezingen te zullen winnen. “Er vond sinds 1964 geforceerde integratie plaats, daarom leeft er nog zoveel nationalisme op dit eiland”, vertelt Dourado, “met deze verkiezingen komt er een nieuwe dageraad”.

Evenals Dourado ligt Seif Sharif Hamad al jaren overhoop met de overheid. Tussen 1984 en 1988 was Seif Sharif Hamad premier van Zanzibar tot hij onder druk van Julius Nyerere moest aftreden en werd gearresteerd. Als premier had hij gewerkt aan lossere banden met het vasteland. “Deze verkiezingen zullen eindelijk een einde maken aan de problemen die sinds 1964 ons bezighouden”, voorspelt hij, “en ìk ben de man die daarvoor zal zorgen. Er dreigen grote conflicten met het vasteland als wij hier op Zanzibar winnen”.

Daar is iedereen het over eens, Zanzibar gaat turbulente politieke tijden tegemoet bij een verkiezingsnederlaag van de regeringspartij Chama cha Mapinduzi (CCM). Julius Nyerere speelt sinds zijn aftreden in 1985 als president van de unie op de achtergrond nog steeds een hoofdrol in de Tanzaniaanse politiek. De Unie van Zanzibar en Tanganyika beschouwt hij als een van de grote successen van zijn carrière en bij iedere poging van de eilandbewoners om de banden te verzwakken greep hij rigoreus in.

De CCM streeft naar een volledige integratie en wil van Zanzibar een gewone regio van Tanzania maken. De CCM wil daarom op de middellange termijn de autonome regering en het parlement afschaffen. De CUF wil precies de andere kant uit. Het wil veel méér autonomie en bijvoorbeeld een eigen centrale bank voor de eilanden en het recht een eigen buitenlands beleid te voeren. De CUF wil de unie omzetten in een federatie met drie regeringen: één voor de federatie, één voor Zanzibar en één voor het vasteland.

Het verleden blijft Zanzibar achtervolgen. Een tweede belangrijk geschilpunt tussen CCM en CUF betreft het lot van de in 1964 gevluchte Arabieren. In de hang naar het glorieuze verleden wil CUF de veelal in Oman woonachtige Zanzibari het recht geven terug te keren en zou mogelijk zelfs hun oude plantages aan hen willen teruggeven. CUF zou volgens boze tongen grote sommen geld uit het Midden-Oosten ontvangen.

CCM voerde tijdens zijn campagne aan dat CUF het oude sultanaat en de Arabische uitbuiting wil terugbrengen in Zanzibar. Erg veel invloed op de bevolking lijkt deze beschuldiging van de CCM niet te maken. Veel Zanzibari hebben gemengd Arabisch bloed in hun aderen en zijn daar trots op. Zij hopen bovendien op een financiële injectie door Arabische landen in de zieke economie van Zanzibar. Seif Sharif Hamad wijst deze aantijging van CCM resoluut van de hand. “We zullen Zanzibar niet uitleveren aan de Arabieren”, belooft hij. “De Arabische slavenhandel is al meer dan 100 jaar geleden afgeschaft. We willen onze eigen identiteit bewaren en we willen onze waardigheid terug”.