'Wisseling van de wacht gevaar voor rendement Navo'

BRUSSEL, 20 OKT. Gelaten werd vanmorgen op het NAVO-hoofdwartier in Brussel gewacht op de publieke aankondiging van het vertrek van secretaris-generaal Willy Claes. “We wachten de gebeurtenissen af”, was het parool. Wel klonk er spijt, omdat een aftreden zo uiterst ongelegen komt en Claes zich een goed manager heeft getoond. “De NAVO staat voor zeer belangrijke beslissingen in Bosnië. We moeten maar afwachten of een nieuwe secretaris-generaal daaraan leiding kan geven op de manier waarop Claes dat deed”, aldus vanmorgen bronnen bij de NAVO.

Over het op handen zijnde aftreden van Claes en de mogelijke opvolging werd bij de NAVO niet openlijk gespeculeerd. Tot de laatste snik hield Claes het formele vertrouwen van de bondgenoten. Maar achter de façade van regels en rust werden voorbereidingen getroffen, want de NAVO kan zijn secretaris-generaal maar node missen.

Het Atlantisch bondgenootschap staat voor de belangrijkste militaire operatie in zijn bestaan, met het inzetten van een multinationale vredesmacht in voormalig Joegoslavië onder NAVO-leiding. Daarom moet een opvolging snel geregeld worden. Ook als een nieuwe NAVO-topman eenmaal is aangesteld, zal deze tijd nodig hebben om zich in te werken, zo onderstreept men bij de NAVO. “En dat remt het rendement.”

Behalve het verlies van een goed ingewerkte secretaris-generaal, die naar verluidt vanmorgen uitgebreid de tijd nam om afscheid te nemen van zijn staf, betekent het aftreden van Claes ook winst voor de NAVO. Het Atlantisch bondgenootschap zal in de toekomst verlost zijn van de telkens oprispende Agusta-smeergeldaffaire. Zo was Claes gisteren pijnlijk afwezig bij het bezoek van de Amerikaanse onderminister Strobe Talbott en bij een ontmoeting tussen de zestien NAVO-ambassadeurs en de Russische gezant Vitali Tsjoerkin, die gezamenlijk spraken over de opzet van de vredesmacht voor Bosnië.

Met een ambtstermijn van net geen jaar zou Claes de kortst zittende secretaris-generaal zijn in de geschiedenis van de NAVO. In de wandelgangen van de NAVO wordt overigens verwondering uitgesproken dat geen enkele Belgische politicus Claes de afgelopen dagen heeft verdedigd. Zo blijft premier Dehaene volhouden dat hij geen reactie heeft op de 'affaire-Claes'. Voor een klein land als België is de post van NAVO secretaris-generaal politiek en economisch van groot belang, aldus NAVO-bronnen.

Behalve opluchting over vertrek van een in opspraak geraakte NAVO-topman klinkt er ook spijt. Volgens waarnemers bij de NAVO heeft Claes getoond dat hij geschikt was voor de taak, afgezien van zijn valse start toen hij het moslim-fundamentalisme uitriep tot grootste bedreiging.

Pag.5: Regeringen kiezen opvolger

Claes onderhield goede relaties met secretaris-generaal Boutros Ghali van de Verenigde Naties, die hij heeft weten overtuigen dat in voormalig Joegoslavië meer nodig was dan kleinschalige vergeldingsaanvallen. Op aandrang van onder andere de NAVO secretaris-generaal werd begonnen met uitgebreidere luchtaanvallen, waardoor de situatie in het voormalig Joegoslavië aanzienlijk is verbeterd. Het leverde Claes vooral lof op van de Verenigde Staten, die al langer pleiten voor een doortastender optreden in voormalig Joegoslavië. Claes wordt ook geprezen om de efficiënte wijze waarop hij de wekelijkse vergadering van de NAVO-ambassadeurs voorzat.

Als Willy Claes, zoals aan het begin van de middag werd verwacht, zijn aftreden bekend heeft gemaakt, begint formeel de procedure voor zijn opvolging. Het aanwijzen van een opvolger is een zaak van de regeringsleiders en ministers van buitenlandse zaken in de zestien NAVO-landen. De Deense minister van buitenlandse zaken, Niels Helveg Petersen, heeft inmiddels de kandidatuur van zijn voorganger Uffe Ellemann-Jensen naar voren geschoven. Ook de namen van Eurocommissaris Hans van den Broek en ex-premier Ruud Lubbers worden genoemd. Maar het is niet uitgesloten dat nog een nieuwe naam aan de short-list wordt toegevoegd.

Verwacht wordt dat de nieuwe NAVO-topman zo snel mogelijk wordt aangesteld. Maar de kans dat al dit weekeinde een opvolger voor Claes wordt benoemd, als veel NAVO-ministers van buitenlandse zaken in New York zijn om de vijftigste verjaardag van de VN vieren, wordt klein geacht. In de tussentijd neemt plaatsvervangend secretaris-generaal, de Italiaan Sergio Ballanzino, waar. Geen ideale situatie, want deze beroepsdiplomaat heeft niet het gezag en de bewegingsvrijheid van een secretaris-generaal.

Bij de keuze voor een nieuwe NAVO-topman spelen in principe alle lidstaten een even grote rol. In de praktijk zijn de grotere landen, de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland, iets gelijker dan de rest. Een kandidaat secretaris-generaal moet in ieder geval de goedkeuring kunnen wegdragen van de grootste bondgenoot, de Verenigde Staten. De Amerikanen leverden zelf nooit een secretaris-generaal, omdat ze traditioneel al de post bezetten van geallieerd opperbevelhebber Europa (SACEUR). Maar nu gaan stemmen op om van die gewoonte af te stappen. De Britse Times pleitte daar gisteren voor en schoof de pas afgetreden Amerikaanse senator Sam Nunn als kandidaat naar voren.

Een sollicitant secretaris-generaal moet uiteraard zelf willen. De Duitse minister van defensie, Volker Rühe, en de Britse oud-minister Douglas Hurd, wier namen begin deze week nog vielen als mogelijke opvolgers van Claes, bedankten voor de eer. Zij zien meer in hun huidige baan in respectievelijk de nationale politiek en de bankwereld.