Vluchten naar Olifantsland

Anchee Min: Katherine. Vert. Aafke van der Made. Uitg. Contact, 229 blz. Prijs: ƒ 29,90

Anchee Min hoort met Amy Tan en Maxine Hong Kongston tot de groep Amerikaanse, van oorsprong Chinese schrijfsters, die zich in hun boeken bezig houden met het cultuurverschil tussen hun geboorteland en Amerika. Maar waar Tan en Hong Kongston een bijna romantisch beeld schetsen van een curieus, schilderachtig land van boeiende tradities, intrigerende zeden en spannende verhalen, is Anchee Mins maoïstische China een desolaat en verziekt land.

De hoofdpersoon in Katherine, Zebra, is dan ook niet bepaald gelukkig. Ze is bijna dertig, werkt een aantal dagen per week aan de lopende band en volgt de rest van de tijd een cursus Engels. Ze is net terug van een jarenlange verbanning in een oord dat Olifantsland heet, waar jonge mensen heropgevoed worden door middel van arbeid en tucht. De Engelse lessen worden gegeven door een vrijgevochten Amerikaanse, Katherine, op wie onmiddellijk de halve klas verliefd wordt. Vooral Zebra en de rancuneuze, fysiek ingestelde student Leeuwekop zijn onder de indruk en tussen hen ontwikkelt zich een subtiele machtsstrijd die zich evenzeer op het ideologische als op het erotische vlak afspeelt. De jaloezie van Leeuwekops verloofde Jasmijn, die toevallig de dochter van de plaatselijke partijfunctionaris is, maakt een einde aan hun dromen. In een dramatische apotheose weet ze Katherine het land uit te krijgen, laat ze Zebra naar Olifantsland gaan en blijkt Leeuwekop een verrader te zijn. Dat het verhaal uiteindelijk voor Zebra een goed einde heeft, is alleen aan de inspanningen van haar Amerikaanse vriendin te danken.

Anchee Min heeft een tragisch verhaal geschreven dat desondanks de lezer niet echt weet te ontroeren. Dat komt voornamelijk doordat alles wat er gebeurt door opportunisme en eigenbelang wordt ingegeven. “Ik moet voor elke centimeter vechten. Dat is China. Zo zijn we onmenselijk geworden. Zoveel monden te voeden. Je wordt hier misdeeld geboren, tenzij je sterk genoeg bent en de spelletjes goed mee kan spelen,” zegt Zebra. Dat heeft een tamelijk cynisch boek opgeleverd.

    • Liesbeth Wytzes