Spaanse premier en zakenlieden acteren in spionage-thriller

MADRID, 20 OKT. De een heeft de getaande haviken-kop van de Castilliaanse Meseta, het harde, droge binnenland van Spanje. De ander neigt tot enige vetzucht, resultaat van een Mediterraan leven waar het aan geen luxe ontbreekt. De een was 's lands meest gevreesde bankier. De ander werd het meest gevreesd door bankiers. De een wilde, naar zijn grote voorbeeld Berlusconi, een gooi doen naar het premierschap van Spanje. De ander werd door de nationalistische president van Catalonië geprezen als modelzakenman waar alle Catalanen een voorbeeld aan konden nemen.

Beiden staan nu in het verdachtenbankje voor de grootste fraudes uit de Spaanse geschiedenis. En beiden zijn er de afgelopen maanden in geslaagd het land te veranderen in een politieke en juridische chaos, waarin complotten, chantage en klassenjustitie om voorang strijden. Met de geloofwaardigheid van Spanjes zakelijke en politieke elite als inzet.

De bulletje en bonestaak van Spanjes zakelijk-politieke schandalenkroniek heten Mario Conde en Javier de la Rosa. Tot voor kort behoorden ze tot het gevreesde deel van Spanjes zakenwereld en onderhielden uitstekende contacten met politici van diverse pluimage.

Inmiddels laat Spanjes politieke top zich liever niet betrappen op bezoekjes aan Conde of De La Rosa. De conduitestaat van delicten waarvan beide zakenlieden worden verdacht is immers imposant. Mario Conde dient zich onder meer te verantwoorden voor het uitgebreide gegraai in de kassen van de zakenbank Banesto, die onder zijn presidentschap voortvarend naar de afgrond werd geholpen. Javier de la Rosa wordt verdacht van een miljoenenfraude rond een pretpark nabij Barcelona, maar geniet in het buitenland vooral bekendheid als zaakwaarnemer voor de Koeweitse investeringsgigant KIO. Onder zijn bezielende leiding verdween 5 miljard dollar aan Spaanse KIO-investeringen als sneeuw voor de zon. KIO probeert al jaren tevergeefs via een Londense rechtbank op strafrechtelijke wijze 500 miljoen dollar van De La Rosa terug te vorderen.

Dat zowel Conde als De la Rosa op vrije voeten zijn is wellicht nog het minst bevreemdend in hun zaken. Beiden verdwenen - bijna tot ieders verrassing - vorig jaar enige tijd in voorlopige hechtenis. Conde betaalde na een maand in het gevang evenwel het recordbedrag van 2 miljard peseta's (26 miljoen gulden) als borgsom. Javier de la Rosa mocht na betaling van de helft van dit bedrag naar huis in afwachting van zijn strafprocessen.

Sindsdien beginnen zich de contouren af te tekenen van een affaire die bij tijd en wijlen lijkt ontleend aan het scenario van een half-serieuze spionage-thriller. Al langer suggereerde de Spaanse regering onder leiding van premier Felipe González dat de opeenvolging van schandalen waar het land de afgelopen twee jaar onder gebukt gaat het resultaat is van mysterieus complot. Hoewel Spaanse ministers er zich voor hoedden man en paard te noemen werd er gesuggereerd dat zowel Conde als De La Rosa over geheime informatie beschikken die ze druppelsgewijs aan de pers lieten uitlekken om de regering in het nauw te brengen.

Iets meer houvast kreeg de buitenwacht deze zomer, nadat uit krantenpublikaties bleek dat in 1992 een groot aantal dossiers was ontvreemd bij de Spaanse geheime dienst Cesid. De voormalige nummer twee van de dienst, spionage-kolonel Perote, bleek bij zijn vertrek bij de Cesid meer dan duizend geheime stukken te hebben meegenomen. Topspion Perote is al jarenlang goed bevriend met Mario Conde en werd te midden van alle commotie over de affaires gefotografeerd, terwijl hij het huis van de ex-bankier verliet. Inmiddels is de kolonel gedetineerd wegens het verduisteren van staatsgeheimen.

Uit het juridische onderzoek is uitgelekt dat Conde eveneens warme contacten onderhield met Luis Roldán, de voormalige directeur-generaal van de Spaanse politie die vastzit op beschuldiging van grootscheepse fraude. Naar nu blijkt gebruikte de ex-bankier een geheime rekening in Zwitserland van de ex-politieman om een bedrag van 20 miljoen gulden te stallen.

Er is meer. Ex-bankier Conde en topspion kolonel Perote delen een en dezelfde advocaat, Jesús Santaella. Laatstgenoemde wist deze zomer niet alleen toegang te krijgen tot de minister van binnenlandse zaken en jusitie Belloch. Ook premier Felipe González wist een half uur in zijn druk bezette agenda vrij te maken om Santaella te ontvangen. De regering - zo wil tot dusver de officiële verklaring - deed hiermee een poging om de geroofde geheime stukken terug te krijgen. Van een chantage-poging was geen sprake, aldus González in een van zijn schaarse toelichtingen. “Zover laten we het niet komen”, aldus de premier.

De toon is echter gezet. Vrijwel niemand in Spanje twijfelt er meer aan of Mario Conde beschikt over uiterst gevoelige staatsgeheimen. Bijvoorbeeld over de rol van de regeringen onder González in de “vuile oorlog” tegen de Baskische afscheidingsbeweging ETA. Of gegevens over het geknoei met illegale financiering door het bedrijfsleven van politieke partijen.

Conde - die zich zorgvuldig van ieder commentaar onthoudt - geldt als een trots man, wiens ego even groot is als zijn ambities. Sinds hij eind 1993 door de centrale bank bij Banesto werd afgezet, wordt het voormalige financiele genie volgens zijn vrienden slechts beheerst door wraakgevoelens. Met de geheime dossiers als inzet hoopt Conde de regering te dwingen de strafvervolging stop te zetten, zijn vermogen terug te winnen en zijn eer te redden.

Waar Mario Conde het vooral gemunt heeft of de centrale regering in Madrid, moet bij Javier de la Rosa de deelregering van Catalonië het ontgelden. De familie De La Rosa heeft het economisch sterke Catalonië altijd al als uitvalsbasis gehad. Vader Antonio de la Rosa vluchtte in 1979 richting Zuid-Amerika wegens een miljoenenfraude in Barcelona. Al dan niet uit eerbetoon voor zijn vader pakte Javier de la Rosa de zaken groots aan. Verreweg het spectaculairst was het gerommel met de KIO-miljarden.

Eind 1992 bleken de investeringen van miljarden dollars van de Koeweiti in Spanje voor het grootste deel uit een failliete boedel te bestaan. De woedende investeerders proberen nu al jaren tevergeefs een deel van hun verdwenen gelden op De La Rosa te verhalen. Tot dusver heeft de Catalaanse financier echter iedere medewerking geweigerd. Hij wil zelfs niet uitleggen wat er met het geld is gebeurd. De La Rosa, sinds de troebelen rond de KIO steevast begeleidt door een cordon gewapende gorilla's, ging ongestoord door met zakendoen in Catalonië.

Daarbij kwamen de uitstekende contacten met de poltieke elite in Barcelona goed van pas. De La Rosa bleef goed bevriend met de regio-president van Catalonië, Jordi Pujol. Opmerkelijk veel familieleden van leiders van diens Catalaans-nationalistische partij bleken zaken te doen met De La Rosa of een baantje aan hem te danken te hebben. Naar verluidt heeft De La Rosa, die overigens nauwe banden met Mario Conde onderhoudt, eveneens een uitgebreid dossier achter de hand met belastend materiaal dat tegen politici ingezet kan worden. “Als ik gearresteerd wordt zal ik een boekje opendoen”, zo dreigde hij eerder. Toeval of niet: sinds de gerechtelijke procedures tegen De La Rosa gestart zijn wordt ook de regio-regering van Pujol achtervolgd wordt door schandalen.

Zowel De La Rosa als Conde hebben hun handen vol om zich de schuldeisers van het lijf te houden. Maar de trukendoos van beide zakenlieden lijkt voorlopig nog niet uitgeput en de kans dat ze zich neerleggen bij hun verlies is uitgesloten. In november zal premier Felipe González zich voor het parlement moeten verantwoorden waarover hij deze zomer precies heeft gesproken met de advocaat van Conde.

Gisteren werd de rechter die een van de zaken tegen de ex-bankier behandeld door de top van de rechterlijke macht de mantel uitgeveegd. Wellicht zal de magistraat geschorst worden. De kwestie is in Spanje voorpaginanieuws, nadat de rechter Conde opnieuw liet arresteren voor verhoor. “Mario Conde wist me te overtuigen”, aldus de raadsheer. Grijnzend verliet Conde na enkele uren het gerechtsgebouw.

    • Steven Adolf