Jaap de Vries

Esthetica van de zinloosheid. Schilderijen van Jaap de Vries. T/m 29 okt. Nova Zembla, Lederstraat 9-11, Den Bosch. Do t/m zo 14-17u. Prijzen ƒ 8500,-.

De Bredase kunstenaar Jaap de Vries schildert met een stanleymes. Zijn schilderijen zijn opgebouwd uit vlijmscherpe lagen in stukken gereten papier. Die lagen zijn op en naast elkaar geplakt, soms aan het spieraam geniet, soms ook weer niet, maar altijd beschilderd. Wie zo met zijn materiaal omgaat, wil geen lieve prentjes fabriceren, juist niet.

Het werk van De Vries gaat over dood en verderf, machteloosheid en zinloosheid. Grote thema's in voorstellingen die door merg en been gaan. Dat bleek vorig jaar op een tentoonstelling in De Beyerd in Breda, dat blijkt nu weer op een tentoonstelling met recent werk van De Vries in Den Bosch.

Binnenkomend in de foyer van Nova Zembla zie je pardoes tussen de koffiekopjes een opengereten lichaam met de armen geheven in een krachteloos gebaar. De verschillende lagen papier leiden je blik via de open ribbenkast steeds dieper het skelet in. In de grote tentoonstellingszaal verderop hangen gelijksoortig ontbeende lichamen. Botten zie je, spieren, gezichten, voor de helft intact, voor de helft blootgelegd. Soms is het het restant van een vrouw, soms dat van een man, soms ook iets dat tussen mens en dier in zit. Als een toegewijde slager is De Vries aan het villen geweest.

De resultaten doen in de verte denken aan de zestiende-eeuwse anatomische leerprenten van Vesalius. Maar Vesalius stal met een reden stiekem lijken van het kerkhof. Hij was ervan overtuigd dat hij met zijn anatomische experimenten de kennis van de mens, en indirect de kennis van de wereld en van God, vergrootte. Vesalius geloofde kortom in zin.

De met Bataille schermende De Vries hecht geen geloof aan zin, ziel of zaligheid. Hij snijdt en ontzielt. Zijn domein is dat van de leegte, dat wat overblijft als wetenschap, God en goden hun waarde verloren hebben. En daarom is er nog een verschil met Vesalius. De Vries' skeletten zijn 'onvoltooid' geprepareerd: een spierbundel eindigt in een bungelende strook papier die nog verder af te wikkelen lijkt tot er helemaal niets meer overblijft, zelfs geen lichaam.

    • Lucette ter Borg