Willy Claes vecht voor zijn politieke toekomst en zijn eer

BRUSSEL, 19 OKT. Secretaris-generaal Willy Claes van de NAVO heeft zijn lot niet meer in eigen hand. Honderdvijftig Belgische parlementariërs beslissen vandaag over de overlevingskansen van de man die nu nog aan het hoofd staat van de machtigste organisatie in de wereld. Vergezeld van zijn advocaten, maar vooral vertrouwend op zijn oratorische talenten, zal hij vanmiddag ten overstaan van de voltallige Kamer van volksvertegenwoordigers zijn ultieme verdediging voeren tegen de aantijgingen van de Belgische justitie, dat hij als minister van economische zaken betrokken is geweest bij de betaling van steekpenningen door de Italiaanse helikopterfabrikant Agusta en de Franse vliegtuigbouwer Dassault.

Claes heeft laten weten dat hij pas morgenochtend, na overleg met de NAVO-ambassadeurs over de uitslag van het debat in de Kamer, een verklaring zal uitgeven over zijn aanblijven. Weinigen geloven dat Claes het zal redden. Achter de schermen wordt al volop gespeculeerd over zijn opvolging. Daarbij worden de namen van Europees commissaris Hans van den Broek, oud-premier Lubbers en de Deense oud-minister van buitenlandse zaken Uffe Ellemann-Jensen de afgelopen dagen het vaakst genoemd.

Dat de NAVO zijn secretaris-generaal oneervol dreigt te verliezen, is uniek voor het bondgenootschap. Dat Claes zich als 'burger' komt verdedigen voor de Kamer, en niet als parlementariër om politieke rekenschap af te leggen, is uniek in de Belgische geschiedenis. Volgens een grondwetsartikel uit 1831 kan alleen het hoogste rechtscollege van België, het Hof van Cassatie, (oud)ministers ondervragen en berechten, nadat de Kamer hen heeft doorverwezen. De Agusta-affaire heeft in België de vraag doen rijzen of er niet een duidelijker scheiding moet worden aangebracht tussen de rechterlijke macht en de bemoeienissen van het parlement. Wat in de vorige eeuw was bedoeld als “grendel om ministers en parlementsleden te beschermen, leidt nu tot een tweede proces voor de rechtbank van de publieke opinie”, aldus premier Dehaene in het weekblad Humo. “Hoe minder men daar het parlement en de politiek bij betrekt, hoe beter”.

Formeel spreekt het Belgische parlement zich vandaag niet uit over schuld of onschuld van Claes. Het gaat uitsluitend om de vraag of het Hof van Cassatie de vrijheid krijgt de secretaris-generaal in beschuldiging te stellen. Claes zal vanmiddag tijdens zijn pleidooi achter gesloten deuren betogen dat het Hof slechts vermoedens tegen hem heeft, maar dat er geen harde bewijzen op papier staan van corruptie of valsheid in geschrifte. Dat er, met andere woorden, onvoldoende grond is om hem over te leveren aan het Hof. Eind vorige week wist Claes (“Ik heb alleen mijn plicht gedaan.”) de bijzondere onderzoekscommissie van de Kamer evenwel niet te overtuigen van zijn “totale onschuld”. Een meerderheid in de commissie stemde voor het advies om hem te 'verwijzen' naar Cassatie.

Als Claes vanmiddag zijn verdediging heeft gevoerd, volgt, eveneens achter gesloten deuren, een debat. Claes zal daar niet bij aanwezig zijn, vragen mogen hem niet worden gesteld, zo hebben de fractievoorzitters afgesproken. De beraadslagingen zullen naar verwachting aan het eind van de dag, of mogelijk in de nacht, uitmonden in een geheime stemming. Het meest logische is dat de voltallige Kamer het advies van de bijzondere commissie overneemt. In dat geval is het afgelopen voor Claes. Dan zal hij de geschiedenis ingaan als de kortstdienende secretaris-generaal van de NAVO en kunnen de NAVO-ministers van buitenlandse zaken mogelijk dit weekeinde al een opvolger aanwijzen als ze toch in New York bijeen zijn voor het 50-jarig bestaan van de VN.

Maar waarnemers sluiten niet uit dat de Kamer het advies van de commissie slechts gedeeltelijk wil volgen, en het Hof alleen toestemming wil geven het onderzoek naar corruptie en valsheid in geschrifte voort te zetten. Indien voor die optie wordt gekozen, wordt de zaak terugverwezen naar de onderzoekscommissie die een nieuw advies moet opstellen. Zo'n uitkomst lijkt Claes ademruimte te geven, maar zal hem in feite weinig helpen, aldus commentatoren.

Vandaag, aan het eind van de middag, komt de Russische gezant Vitaly Tsjoerkin naar het hoofdkwartier van de NAVO om met de zestien NAVO-ambassadeurs te onderhandelen over een gezamenlijke vredesmacht voor Bosnië. Door zijn beslommeringen in het Belgische parlement, zal Claes die belangrijke vergadering vrijwel zeker niet bijwonen. Voor de NAVO-lidstaten geen prettig gegeven. Nu nog wordt Claes geprezen als “een voortreffelijk leider” van de NAVO, zoals de Amerikaanse minister van defensie Perry vorige week verklaarde. Maar er komt een einde aan het geduld, de NAVO kan zich niet veel langer een 'leider' veroorloven wiens positie voortdurend ter discussie wordt gesteld. “Het officiële vertrouwen van de geallieerden in Claes zal niet in het openbaar afbrokkelen. Plots zal het er niet meer blijken te zijn”, voorspelt De Standaard vandaag.

    • Wim Brummelman