Oudste vogelfossiel met tandeloze snavel gevonden in China

Chinese en Amerikaanse onderzoekers hebben in China een buitengewoon oud vogelfossiel gevonden, bijna even oud als de fameuze, 147 miljoen jaar oude Archaeopteryx.

Dit is de oudste tot nog toe gevonden vogel met een echte snavel (Nature, 19 oktober). Hij vertoont veel primitieve kenmerken, zoals een vrij beweeglijke pols en sterke, lange vingers, die eindigden in gekromde klauwen, maar verrassend genoeg ook heel moderne eigenschappen, zoals de al genoemde tandeloze snavel. Ook zag men rond het fossiel de contouren van veren. Archaeopteryx had ook vogelveren, maar reptielekaken met tanden in plaats van een snavel. De nieuwe vondst is Confusiusornis sanctus gedoopt. De rotsen waarin hij werd gevonden, dateren waarschijnlijk uit de late Jura, of misschien uit het vroegste Krijt (de periode van 145 tot 65 miljoen jaar geleden).

Tot nog toe was er geen bewijs voor het bestaan van allerlei varianten van Archaeopteryx-achtige vogels die uitstekend konden klimmen, en niet al te best vliegen. De ontdekking van Confuciusornis brengt daarin verandering. Met zijn kromme klauwen kon hij vermoedelijk goed in bomen klimmen. Een soortgelijk, nog niet officieel beschreven fossiele vogel, eveneens met lange vingers en scherpe klauwen, werd onlangs in Korea ontdekt. Al deze vogels waren fors gebouwd. Pas in het vroege Krijt verschenen kleinere vogels, beter toegerust voor een vliegend bestaan, met een stevige kam op het borstbeen voor het aanhechten van de vliegspieren en het vermogen om op te stijgen en te landen, in plaats van alleen maar van een boomtak omlaag te fladderen.

De schedel, die lelijk beschadigd is, vertoont een mengeling van primitieve en geavanceerde kenmerken. Op doorsnee ziet hij eruit als een rechthoekige driehoek. Opvallend zijn de hoornige snavel en de fors ontwikkelde neusbrug. Volgens de deskundigen betekent de combinatie van moderne schedelkenmerken en primitieve vlerken dat Confuciusornis in de vogelevolutie een zijpaadje vormt. Mogelijk is zijn enige verwant de raadselachtige Gobipteryx uit het late Krijt, die in Mongolië werd aangetroffen. De onderzoekers hebben het fossiel ontdekt in een zoetwatermeer, dat indertijd door weelderige wouden omringd moet zijn geweest. Tot nog toe werden vogelfossielen (zoals Archaeopteryx) in kustmilieu's aangetroffen.

    • Marion de Boo