Agressief gedrag bij vrouwen loont de moeite

De echte haaibaai sterft vanzelf uit. Althans, bij de apen, maar niet bij de gevlekte hyena. Bij apen is aangetoond, dat dominant gedrag van vrouwtjesdieren tot verminderde vruchtbaarheid leidt. Vrouwtjesbavianen die het hoogst in de rangorde staan, krijgen meer miskramen en zijn vaker onvruchtbaar dan hun onderdanige seksegenoten. Maar ook lager in de pikorde kan dominant gedrag tot voortplantingsproblemen leiden, zo melden biologen van de Universiteit van Californië in Nature van 19 oktober.

Bij de gevlekte hyena (Crocuta crocuta) bezitten de vrouwtjes 'mannelijke' geslachtskenmerken - de clitoris is gevormd als een penis. Deze geeft bij de geboorte grote problemen.

Mogelijk is de merkwaardige clitoris het gevolg van een evolutionaire respons op extreme voedselschaarste. Een hyenavrouwtje dat zich agressief (mannelijk) opstelt, heeft makkelijker toegang tot het schaarse voedsel. Het is de vraag of deze voordelen opwegen tegen de nadelen die het vermannelijkingssyndroom in het kraambed heeft. De onderzoekers denken dat de balans doorslaat ten gunste van de agressieve hyenavrouwtjes.

De jongen van de gevlekte hyena zijn al vanaf hun geboorte bijzonder vechtlustig. Vergeleken met andere carnivoren komen ze groot en vroegrijp ter wereld. De jongen worden geboren via de grote, penisvormige clitoris van hun moeder. Als de grote jongen door dit nauwe geboortekanaal worden geperst, leidt dat vooral bij dieren die voor het eerst baren niet zelden tot de dood van moeder en kind. Bij de meeste zoogdieren volgt het geboortekanaal een rechte lijn van baarmoeder naar vagina, maar bij de gevlekte hyena maakt het een hoek van 180 graden, voordat het in de clitoris uitmondt. Het geboortekanaal zelf is zo'n 60 centimeter lang, tweemaal zo lang als bij andere zoogdieren van gelijke grootte.

Geschat wordt, dat in het wild een op de elf gevlekte hyenavrouwtjes bij de eerste worp sterft. Ook sterft 16 procent van de jongen. Maar de overlevers hebben het voordeel dat hun moeder haar mannetje staat.

    • Marion de Boo