'We voelen ons als een dier in het nauw'

WASHINGTON, 18 OKT. In een kapperszaakje aan de Martin Luther King jr. Avenue, in het arme, voornamelijk door zwarten bewoonde zuidoosten van Washington, wordt een dag na de grote betoging van zwarte Amerikanen tijdens het knippen nog nagepraat. Alston's Barbershop staat er op de gevel, en daaronder - doorgestreept maar nog goed leesbaar - ook voor afhaalmaaltijden. Een aantal ruiten is gebarsten, de voordeur is vergrendeld, maar een zijdeurtje geeft toegang tot een pijpela met vijf antieke kappersstoelen, waar kapper Rufus Smith en zijn assistent wassen, knippen en scheren.

Smith (54) had zijn zaak maandag dicht gedaan om deel te kunnen nemen aan de Million Men March. Tevreden kijkt hij erop terug. “Ik had ervoor gebeden dat ik zoiets nog eens mocht meemaken”, zegt hij. “Dat we de blanke man konden vertellen dat hij een slavendrijver is en dat de slaven klaar staan om terug te vechten. We worden onderdrukt, maar we komen in opstand.”

De kapperszaak ligt in een buurt waar de winkels altijd gesloten lijken. Er zitten tralies voor de deuren en tralies voor de ramen. Er zijn wat kruidenierszaakjes, een paar kappers en natuurlijk de taaiste onder de survivors: de gefortificeerde slijterijen die zich op talloze straathoeken hebben gevestigd. Het is een van die wijken waar nog overal verkiezingsplakkaten hangen voor Marion Barry, de man die in 1990 betrapt werd op cocaïnegebruik, maar die na een gevangenisstraf in 1994 voor de vierde keer tot burgemeester werd gekozen.

Groepjes jongens en mannen hangen wat rond op de trottoirs, soms kaartend of verdiept in een spelletje schaak, maar meestal zonder duidelijke bezigheid. Een oude man op een muurtje drinkt bier uit een bruine papieren zak, die de fles aan het oog moet onttrekken. Vanuit een busje verkopen twee mannen nog een restant T-shirts en truien met teksten over de mars erop gedrukt, zoals 'Ik was één van de miljoen mannen'. De enige blanke in de plaatselijke McDonald's wordt aangeklampt door een wanhopig kijkende man: kunt u me misschien aan werk helpen?

“Hier in deze buurt wonen mensen die honger hebben, die zich niet de medische zorg kunnen veroorloven die ze nodig hebben”, zegt Smith, terwijl hij met een tondeuse het baardje van een klant bijwerkt. “En het enige wat de politiek voor ons doet, is zoveel mogelijk zwarten in de gevangenis stoppen. Verschillende sprekers hebben het maandag gezegd: in elk stad in Amerika worden tegenwoordig twee nieuwe gebouwen neergezet, een sportstadion en een gevangenis. En die gevangenis is voor de zwarten. Blanke mannen krijgen voorwaardelijke straffen.”

Een wachtende klant wendt zijn blik af van een krakende zwart/wit-televisie en mengt zich in het gesprek. “Het Congres verspilt miljarden aan ruimtevaart, aan onderzoek naar het gedrag van vlinders of naar de invloed van koeiepoep op de atmosfeer. Wij zien nooit wat van al dat geld.”

Aan de mars namen maandag honderdduizenden zwarte mannen deel uit alle hoeken van het land en van uiteenlopende sociale achtergrond. Smith is ervan overtuigd dat de demonstratie effect zal hebben. “Martin Luther King heeft met zijn mars de wereld ook veranderd.”

“Deze keer hebben we ons vreedzaam opgesteld”, zegt een klant, Joe Lopes (46), advocaat van beroep. “We hebben laten zien dat we er nog zijn. Maar we voelen ons als een dier dat in het nauw gedreven is. Met de verkiezingen in 1996 zullen we dat laten merken.”

Op de vraag of de mars ook invloed zal hebben op zijn persoonlijke leven, zegt Lopes: “Ik ga me als vrijwilliger opgeven om kiezers te registreren. En misschien zal ik iemand in de gevangenis adopteren, waar Farrakhan toe heeft opgeroepen.”

Over Farrakhan wil geen van de aanwezigen een kwaad woord horen, ook al is niemand aanhanger van zijn Nation of Islam. “Hij predikt helemaal geen haat”, zegt de kappersassistent opgewonden. “Dat maken de media er maar van. Net als bij O.J. Simpson willen ze dat we hun leugens geloven, en niet wat we zelf gehoord en gezien hebben. Farrakhan interesseert zich helemaal niet voor de haat van de blanken, het gaat hem erom de zwarten te leren zwarten te helpen.”

Zijn baas valt hem bij: “De media hebben ook het verhaal in de wereld geholpen dat er geen vrouwen bij mochten zijn, de media hebben daar een punt van gemaakt. Dat is de mentaliteit van de blanken, ze willen verdeeldheid zaaien om ons onderdrukt te houden. En bovendien, het zijn toch de mannen die in de verdrukking zitten, de mannen die niet meer gerespecteerd worden, die opgesloten worden en voor dom versleten, wat hun opleiding ook is?”

Lopes, die inmiddels het laken omgehangen krijgt, sputtert wat tegen. “Misschien had hij die kwestie van de vrouwen beter moeten regelen, vind je niet? Maar het verwijt dat hij een antisemiet is? Dat zeiden ze van Arafat ook. En die wordt nu op het Witte Huis ontvangen.”

    • Juurd Eijsvoogel