Herindeling van Drenthe stuit op kritiek van gemeenten

Het voorstel van Gedeputeerde Staten in Drenthe over de gemeentelijke herindeling is nauwelijks af of gemeenten roeren de trom. Horen ze bij Groningen, bij Assen of vooral bij zichzelf?

ASSEN/GRONINGEN, 18 OKT. Termen als 'groot Assen' en 'supergemeente' maken haar boos. Burgemeester D. van As-Kleywegt van Assen beschouwt deze als onterechte kwalificaties. “Het suggereert dat er sprake is van annexatie en hebberigheid. Dat is er niet.”

Wel wordt de wens van Assen om samen te gaan met de drie Noorddrentse gemeenten Eelde, Zuidlaren en Vries gehonoreerd bij de Drentse herindelingsplannen van Gedeputeerde Staten. In deze plannen moeten grotere plaatsen als Assen, Emmen, Hoogeveen en Meppel meer grondgebied krijgen - opdat ze de komende decennia voldoende ruimte heben voor woningbouw en bedrijvigheid.

Zo krijgt Assen 84.000 inwoners (nu ruim 53.000) en wordt Emmen na samenvoeging met Schoonebeek de grootste gemeente met 103.000 inwoners (nu 93.000). Ook ontstaan er twee nieuwe plattelandsgemeenten uit het huidige Zweeloo, Oosterhesselen en Sleen (14.000 inwoners) en in het zuidwesten uit De Wijk, Zuidwolde, Ruinen en Ruinerwold (22.500) Het totaal aantal Drentse gemeenten wordt teruggebracht van 34 naar 12.

In sommige gemeenten stuiten de plannen op hevige kritiek. Eelde, Zuidlaren en Vries zouden oorspronkelijk samen één nieuwe gemeente vormen, maar in het definitieve voorstel van GS - dat in december in de Staten wordt besproken - zijn zij tot hun verbijstering samengevoegd met Assen. Hun oordeel over het besluit is niet mals: onvoorstelbaar, waanzinnig en in een vlaag van verstandsbijstering genomen.

“Wij hebben niets met die stad”, zegt wethouder J.W.M. Engels van Eelde. Het strategisch argument van GS om de drie gemeenten bij Assen te voegen - op die manier zou de 'kop van Drenthe' niet ten prooi vallen aan eventuele Groningse annexatiedrift - vindt de wethouder niet sluitend. “Wij zijn veel meer gericht op de stad Groningen dan op Assen. Onze drie gemeenten sluiten goed aan bij Groningen als economisch centrum in Noord-Nederland.”

De meerderheid van de bevolking van Zuidlaren en Eelde ziet Assen toch al niet zitten. Uit een enquête van Radio Noord blijkt dat de helft zich nog liever bij de stad Groningen of Haren ziet ingedeeld dan bij hun eigen Drentse hoofdstad. En dat is verrassend, omdat plannen voor samenvoeging van de 'kop' in de jaren zeventig heftige protesten opriepen uit deze gemeenten.

Burgemeester B. Wilpstra van Zuidlaren vindt het argument van GS dat een indeling bij Assen de 'kop van Drenthe' veilig stelt, een schijnredenering. “Men mag dan wel denken dat de grens met Groningen nu vastligt, maar als Den Haag wil dat de kop eraf gaat, dan gaat de kop er af.”

De burgemeester van Assen, mevrouw Van As-Kleywegt, noemt dit een gelegenheidsargument. “Zuidlaren en Vries wilden altijd liever bij Drenthe horen.” Zelf is ze niet ontevreden over het voorstel van GS. De as Assen/Groningen wordt er volgens haar economisch door versterkt omdat Assen en Groningen buurgemeenten worden. En omdat Eelde, Zuidlaren en Vries in de opzet van GS geen buffer vormen, zijn ze ook niet gedwongen om in de toekomst partij te kiezen, meent ze. De burgemeester spreekt tegen dat de nieuwe gemeente Assen geen oog zal hebben voor de belangen van het platteland. “Emotioneel gevoede argumenten”, zegt ze daarover.

De praktijk heeft volgens haar geleerd dat Assen een groot belang hecht aan het landschappelijk karakter. “Elke boom wordt in onze gemeente als het ware als heilig beschouwd.” Angst voor verlies van banen? “Nee, al komen er natuurlijk wel wat banen op de tocht te staan. Ik denk dat de gedachte heeft postvat: 'hebben wij het niet goed gedaan?' En dat kan ik me ergens wel voorstellen. Bestuurders leggen tenslotte hun ziel en zaligheid in hun ambt.” Aan de plannen van GS kleeft voor burgemeester Van As-Kleywegt wel een nadeel: ze had liever ook Bovensmilde en Rolde bij haar stad gezien. “Ik maak me sterk dat men daar binnen een paar jaar spijt van krijgt.”

Burgemeester H. Ouwerkerk van Groningen verwacht veel van de samenwerking met het nieuwe, grotere Assen. “Grensoverschrijdende vraagstukken zoals woningbouw en vestiging van nieuwe bedrijven zullen beter bespreekbaar worden. Het voordeel is dat we nu echt buren worden, omdat we aan elkaar grenzen. De bestuurlijke samenwerking kan bijvoorbeeld uitmonden in een gezamenlijk acquisitiebeleid.”

De Drentse gedeputeerde J.J.L. Pastoor vindt dat in het voorstel rekening is gehouden met de ruim vijfduizend bezwaarschriften, voornamelijk afkomstig van de inwoners van Zuidwolde en Bovensmilde. Die eersten wilden niet bij Hoogeveen horen en Bovensmilde wilde onder geen beding als 'onder-Assen' doorgaan. De kritiek als zou het plan onevenwichtig zijn (“schaalvergroting in het noorden en onterechte schaalverkleining in het zuiden van de provincie) wuift Pastoor weg. Volgens hem is het juist uitermate evenwichtig, omdat de grote kernen voldoende uitbreiding van gebied krijgen en er tevens een “afgewogen stelsel” van plattelandsgemeenten ontstaat.

Ook meent Pastoor dat Assen en Emmen als zogenoemde Vinexgemeenten een “iets ruimer jasje” krijgen dan Hoogeveen en Meppel. Een sterk Assen - vergroot met Eelde, Zuidlaren en Vries - garandeert dat de laatste drie 'kopgemeenten' in elk geval binnen de Drentse grens blijven, zo zegt hij. “Daardoor zal buurgemeente Groningen zijn oog er minder snel op laten vallen.”

    • Herman Staal
    • Karin de Mik