100 JAAR; The Seven Year Itch

Er bestaan heel wat scènes die aanspraak maken op de titel 'het beroemdste beeld uit de filmgeschiedenis'. Daarvan is Marilyn Monroe's opwaaiende zomerjurk in ieder geval afkomstig uit de minst bekende film. The Seven Year Itch (1955), gebaseerd op een Broadway-succes van George Axelrod, is evenmin de beste film van Billy Wilder (geb. 1906), de regisseur van Sunset Boulevard, Irma la Douce en Some Like It Hot. Waarom nu juist de scène waarin Marilyn Monroe (1926-1962) verkoeling zoekt voor een Newyorkse hittegolf boven het luchtrooster van de metro, zo klassiek werd, valt wel te begrijpen. Ik vind een andere scène, met Marilyn voor de air conditioning in het appartement van buurman Tom Ewell, minstens zo opwindend, maar die speelt zich niet af aan de openbare weg.

De roem van de slechts twee maal enkele seconden durende beelden van Monroe in die oneindig vaak nagemaakte witte jurk van ontwerper Billy Travilla - een intieme vriend en incidentele minnaar van de ster - moet mede toegeschreven worden aan de optimale toegankelijkheid.

Al tijdens de nachtelijke opnamen van de scène op locatie - voor de Trans-Lux bioscoop op de hoek van 52d Street en Lexington Avenue, vermoedelijk op 15 september 1954 - waren duizenden toeschouwers door de tam-tam opgetrommeld. Het feit dat velen een fototoestel bij zich hadden, verklaart wellicht de aanwezigheid van tientallen verschillende 'stills', waarvan sommige meer onthullen dan de filmbeelden. De aanwezigheid van al die amateurfotografen werd overigens gereconstrueerd in de verfilming door Nicolas Roeg van het toneelstuk Insignificance, waarin Theresa Russell als het intelligentste domme blondje aller tijden met Einstein de relativiteitstheorie doorneemt.

De aantrekkingskracht van Marilyn Monroe, die in de loop van de geschiedenis eerder is toegenomen dan verminderd, heeft te maken met haar onbekommerde schaamteloosheid, volgens de vele biografieën voortkomend uit een groot affectief tekort. Iedere man maakte een kans bij haar, van president tot honkballer, professor of toevallige voorbijganger. Tussen het moment dat Ewell en zij de bioscoop verlaten en de komst van het eerste metrostel, zegt Monroe over de hoofdpersoon van de film die ze gezien hebben, The Creature from the Black Lagoon: “Hij zag er wel een beetje eng uit, maar hij was niet echt slecht. Ik denk dat hij naar een beetje liefde verlangde, een gevoel dat iemand van hem hield, hem nodig had.”

Sinds haar eerste opvallende bijrol in All about Eve (1950) verhief diezelfde behoefte Monroe tot een icoon van nymfomanie, wat iets anders is dan een gewoon sekssymbool. Lang voor Anja Meulenbelt was Marilyn Monroe 'de schaamte voorbij'. In een camerabeweging van rechts naar links, vlak voor de tweede trein ('Oooh, here comes another one'), laat Wilder eerst een - midden in de zomer - opwarrelend blaadje zien. Het zou een vergeefs naar zijn bijbelse functie strevend vijgeblad kunnen zijn.