Zwarten VS willen blijk van eenheid geven

WASHINGTON, 17 OKT. Het was de grootste politieke demonstratie die sinds de jaren zestig in de Amerikaanse hoofdstad is gehouden. De omstreden demagoog Louis Farrakhan was de belangrijkste spreker. En de hele dag stond in het teken van de dramatisch slechte omstandigheden waarin een groot deel van de zwarte Amerikaanse bevolking leeft. En ondanks dat alles maakten de honderdduizenden deelnemers aan de Million Men March gisteren bovenal de indruk een ontspannen dagje uit te zijn.

Ze kuierden door de straten van Washington, velen alsof ze er voor het eerst waren. Ze flaneerden massaal langs de eindeloze rijen kraampjes met etenswaar, kleding en lectuur, die voor de gelegenheid waren opgezet aan de doorgaans statige Constitution Avenue. En ze zaten, lagen of stonden op het grote grasveld van de Mall, om in een waterig zonnetje urenlang geduldig te luisteren naar veelal slecht verstaanbare toespraken.

Er waren wat vlaggen, maar nauwelijks spandoeken en vrijwel geen spreekkoren. Als een spreker bijval oogstte, was dat in de vorm van beheerst applaus. En van de heilige woede die demonstrerende verpleegsters, binnenschippers of winkelpersoneel in Nederland nog wel eens wil bezielen, was hier weinig te merken. Alleen de sprekers stonden in vuur en vlam, de toehoorders gingen niet verder dan af en toe een zacht instemmend yeah, yeah.

“Het beeld dat de media van zwarte Amerikanen uitdragen, heeft bijna altijd met drugs of geweld te maken”, zegt Sherman Brunster (31), die maandagochtend uit Atlanta is aangekomen. “Zwarten kunnen altijd zingen of dansen, ze zijn atleet of crimineel. Wij willen hier laten zien dat de meeste zwarten heel anders zijn: naar de kerk gaan, een gezin hebben, zich zorgen maken over hun land. Kijk om je heen: zie je hier drugs? Zie je wapens?” Er is nog geen blikje bier te bekennen.

“Het gaat om de symboliek”, zegt Terrence Hollingsworth (30), eveneens uit Atlanta. “We moeten laten zien dat we bereid zijn de handen ineen te slaan. Die boodschap, dat beeld, moeten we mee terug nemen naar onze buurten.”

De Million Men March had een dubbele doelstelling: enerzijds boetedoening voor gemaakte fouten en versterking van het zelfvertrouwen van de zwarte mannen om de problemen van de eigen gemeenschap aan te pakken, en anderzijds protest tegen de ongelijkheid in de Amerikaanse maatschappij. Het is een combinatie die veel aanwezigen duidelijk bevalt. Wanneer op de grote videoschermen die langs de Mall staan opgesteld in de lange rij sprekers iemand verschijnt die die gepassioneerd roept: 'wij zijn de slachtoffers!', dan is hij een uitzondering. Voor de demonstranten is dat maar de helft van het antwoord op hun problemen, de andere helft is hun eigen verantwoordelijkheid.

Als dominee Jesse Jackson het woord neemt, wordt er opeens minder geslenterd, minder gekeuveld. De donderende stem van de dominee/politicus, leider van de zogeheten Regenboog-coalitie, overwint met gemak enig boe-geroep en trekt alle aandacht naar zich toe. “What can a million men do?”, is zijn refrein. “Eén: Breng je kind naar school. Twee: maak kennis met de leraar van je kind. Drie: wissel telefoonnummers uit. Vier: zet iedere avond drie uur lang de televisie uit. Vijf: haal z'n rapport op en teken het. What can a million men do?”

De afgelopen dagen is op de televisie en in de kranten bezorgd de vraag opgeworpen of de mars de betrekkingen tussen de rassen zou verbeteren of juist zou verslechteren. Gezien de achtergrond van Farrakhan en ook zijn recente uitlatingen, vreesden velen voor een verslechtering. Nadat de tegenovergestelde reacties van zwart en blank op de vrijspraak van O.J. Simpson het land pijnlijk geconfronteerd hadden met de totaal verschillende optiek van beide groepen, zou een mars onder leiding van de radicale separatist de verdeeldheid alleen maar erger kunnen maken. En op basis van een aantal op de Mall uitgesproken toespraken trokken sommige commentatoren gisteravond inderdaad die conclusie.

Maar veel van de demonstranten blijken zich bepaald niet te beschouwen als aanhangers van Farrakhan of diens ideeën - ook al schrikken ze ervoor terug hem te veroordelen. Ze zijn naar Washington gekomen om uiteenlopende redenen, maar zelden om aanhankelijkheid te betuigen aan Farrakhan. “De mars is veel groter dan één persoon”, is een veelgehoorde uitspraak. “Ik steun niet alles wat hij zegt”, zegt een man van middelbare leeftijd. “Maar zijn ideeën over onze gemeenschap zijn belangrijk voor me.”

Het enthousiasme dat bij veel demonstranten leeft, betreft ook meer de hoop een nieuwe eenheid gevonden te hebben binnen de zwarte beweging, dan een nieuwe leider. Als hij aan het eind van de middag eindelijk het woord neemt, wordt hij met enthousiasme begroet en velen dragen een t-shirt of button met zijn beeltenis. Maar tegelijk nemen dikke drommen mensen niet eens de moeite om op de Mall naar zijn speech te komen luisteren, maar blijven op de avenues, waar hij niet te verstaan is.

Op veel plaatsen aan de rand van de Mall zijn geïmproviseerde bureaus waar vrijwilligers mensen inschrijven in het kiesregister - wie zich niet heeft ingeschreven mag in de Verenigde Staten niet deelnemen aan verkiezingen. Tevreden toont het hoofd van zo'n bureau drie grote kartonnen dozen vol formulieren. “Wij hebben de macht om de doorslag te geven bij de volgende verkiezingen”, buldert Jesse Jackson.

Niet bekend

In de buurten en gezinnen waar de deelnemers aan de mars straks terugkeren, zullen de directe resultaten gemeten worden. Daar zal de waarde blijken van de woorden die gisteren gesproken zijn, en van de symbolische daad die de honderdduizenden mannen gesteld hebben door in het hart van de hoofdstad met zovelen bijeen te komen.

    • Juurd Eijsvoogel