Ook zwarten bij mars Washington verdeeld

WASHINGTON, 16 OKT. Honderdduizenden zwarte mannen uit het hele land en uit alle lagen van de bevolking zijn vandaag naar Washington gekomen voor een massabijeenkomst aan de voet van het Capitool, de zetel van het Congres. Het is een van de grootste politieke demonstraties uit de Amerikaanse geschiedenis.

Maar over de boodschap die van de 'Million Men March' moet uitgaan bestaan grote meningsverschillen, ook onder de deelnemers. Vooral over de vraag of deelname ook steun betekent voor de omstreden zwarte leider Louis Farrakhan, initiatiefnemer van de mars en voorman van de radicale organisatie Nation of Islam, is dit weekeinde heftig gediscussieerd.

Farrakhan zelf bevestigde zijn racistische en antisemitische reputatie door joodse, Palestijnse, Koreaanse en Vietnamese middenstanders “bloedzuigers” te noemen. In een vraaggesprek voor de televisie, dat begin deze maand was opgenomen maar vrijdag werd uitgezonden, bekritiseerde hij hen omdat ze zich in de zwarte gemeenschappen vestigen, daar geld verdienen, maar niets zouden 'teruggeven'. Welgestelde zwarten die niet aan de mars willen deelnemen noemde Farrakhan zaterdag “zelfingenomen dwazen”. In het verleden heeft Farrakhan zich ook denigrerend uitgelaten over katholieken, blanken, homoseksuelen en feministen.

Met bussen, treinen en vliegtuigen kwamen de demonstranten zaterdag en zondag al in groten getale naar de hoofdstad. Omstreeks 12 uur vannacht verzamelden de eerste groepjes zich op de Mall, het uitgestrekte grasveld in het centum van Washington. In de ochtendkou reden vanaf zes uur uur bussen af en aan om demonstranten af te leveren. Bij het ter perse gaan van deze krant was nog niet duidelijk hoeveel deelnemers de mars zou tellen, maar in de Amerikaanse hoofdstad werd rekening gehouden met tussen de 500.000 en een miljoen mensen.

De Million Men March, die eigenlijk geen mars is maar een massabijeenkomst met toespraken en muziek, vestigt de aandacht op de moeilijke positie van de zwarte man in de Amerikaanse maatschappij. Vrouwen is verzocht uit solidariteit vandaag thuis te blijven. Farrakhan heeft steeds gezegd dat de demonstranten moeten stilstaan bij hun verantwoordelijkheden als vaders en echtgenoten, ze zouden boete moeten doen voor de verwaarlozing van hun vrouwen en hun gezinnen en zich met hen en met de zwarte gemeenschap in het algemeen moeten verzoenen.

Pag.6: Zwarte betogers willen eenheid tonen

Tegelijk is de mars bedoeld als protest tegen racisme en de maatschappelijke achterstelling van zwarten. Maar critici van de mars, ook binnen de traditionele zwarte burgerrechtenbeweging, menen dat het eigenlijke doel van de massale bijeenkomst is om de politieke macht van Farrakhan te vergroten. Diens boodschap van hernieuwde gemeenschapszin mag aantrekkelijk lijken, stellen zij, maar wie meeloopt vanwege de boodschap, ondersteunt ook de boodschapper. Zo heeft de leider van de Nationale Baptistische Conventie de 8,2 miljoen kerkgangers die lid zijn van zijn organisatie, opgeroepen niet mee te doen.

Veel zwarten die zich gisteren opmaakten voor de mars, beschouwen zich echter niet als aanhangers van Farrakhan of zijn beweging. Wel grijpen ze de gelegenheid aan om met de betoging eenheid en zelfvertrouwen onder de zwarte Amerikanen te tonen, in een tijd dat velen van hen geteisterd worden door armoede, geweld, drugsgebruik en racisme. Dominee Jesse Jackson die zich aanvankelijk van de mars had gedistantieerd maar zich later bedacht, erkende gisteren dat Farrakhans uitlatingen antisemitisch zijn. Toch zou hij vandaag het woord voeren.

Ook Johnnie Cochran jr. die de afgelopen maanden een landelijke bekendheid werd als voornaamste advocaat van O.J. Simpson en criticus van racistisch politie-optreden, sprak zijn steun voor de mars uit, ook al vond hij Farrakhans uitlatingen 'ongelukkig' en 'antisemitisch' en kan hij zelf 'wegens zakelijke verplichtingen' vandaag niet in Washington zijn.

Tegenstanders van de mars wijzen op de verschillen met de March on Washington, in 1963, toen 250.000 zwarten en hun blanke sympathisanten gelijke rechten voor zwarte Amerikanen eisten. Dominee Martin Luther King jr. hield er zijn beroemde toespraak ('I have a dream') over zijn droom van vrijheid en rechtvaardigheid door integratie. Maar integratie is geen doelsteling van Farrakhan die zich uitdrukkelijk als raciale separatist heeft laten kennen.

In de krant van de Nation of Islam, The Final Call, heeft Farrakhan zich in de loop der jaren uitgesproken voor een eigen grondgebied voor zwarten, vrijstelling van zwarten van belasting, vrijlating van alle zwarten uit de gevangenis en tegen gemengde huwelijken. Gisteren zou hij in een aantal dicussieprogramma's op de televisie verschijnen, maar wegens uitputting, zo lieten medewerkers van hem weten, moest hij verstek laten gaan.

Werden in 1963 tien leiders van de mars ontvangen door president Kennedy, vandaag zal president Clinton niet in Washington aanwezig zijn. Hij heeft te kennen gegeven zich grote zorgen te maken over de belangrijke rol van Farrakhan bij de mars. In Texas zou Clinton vandaag een toespraak houden over de relaties tussen de rassen in Amerika. Vorige week al zei hij te vrezen dat de reacties op de vrijspraak van O.J. Simpson negatieve effecten kunnen hebben op de raciale betrekkingen.

Over het algemeen reageerden blanke Amerikanen verbolgen op de vrijspraak van de zwarte ex-football-speler omdat ze meenden dat voldoende bewezen was dat hij de moord op zijn ex-vrouw en een vriend van haar gepleegd had. Zwarte Amerikanen reageerden veelal uitgelaten op de uitspraak van de jury omdat ze daarin een afstraffing zagen van een hen vijandig systeem van politie en justitie. De kwestie maakte plotseling duidelijk hoe groot de kloof tussen blank en zwart nog is, en wakkerde het nationale dabat daarover snel aan.

De gepensioneerde zwarte generaal Colin Powell, mogelijk kandidaat voor de presidentsverkiezingen van 1996, zal vandaag in een televisieprogramma ingaan op de kwestie. Hij neemt geen deel aan de mars.

De Nation of Islam die naar algemeen wordt aangenomen niet meer dan 100.000 leden heeft, is tegelijk een religieuze sekte en een politiek-maatschappelijke organisatie die vooral actief is onder arme zwarten in verpauperde stadswijken. Hoewel de Koran wordt vereerd als heilig boek, erkent de internationale islamitische gemeenschap de Nation of Islam niet. In de VS bestaan andere, grotere groepen moslims die wel aansluiting hebben bij de wereld van de islam. Ook de voorlopers van de huidige Nation of Islam beschouwden de zwarten als een superieur ras, de oorspronkelijk door Allah geschapen mens.

De mars van vandaag is opgezet als samenkomst van zwarte mannen van verschillende religies. Mede-organisator van Farrakhan is dominee Benjamin F. Chavis jr. die vorig jaar is ontslagen als directeur van de zwarte belangengroep NAACP (National Association for the Advancement of Coloured People) op grond van ongewenste intimiteiten en financiële onregelmatigheden.