LOUIS FARRAKHAN; Gevreesd, verafschuwd en vereerd

WASHINGTON, 16 OKT. Louis Farrakhan (62) is een spreker in de traditie van de retorisch begaafde zwarte dominees. Of hij nu fluistert of zijn woorden met lange uithalen bij zijn gehoor erin hamert, zwaaiend met zijn armen en meetrillend over zijn hele lichaam, hij kan grote menigtes in vervoering brengen en deelgenoot maken van zijn woede en zijn overtuigingen. Soms spreekt hij daarbij in de derde persoon over de leider van de Nation of Islam, Louis Farrakhan.

Door veel blanken wordt Farrakhan gevreesd en door veel zwarte opiniemakers verafschuwd. Maar onder arme en jonge zwarten wordt hij serieus genomen, wat weinig leiders van de meer traditionele zwarte belangengroepen nog kunnen zeggen. Het is alsof juist de controverses die Farrakhan steeds weer oproept en de schrik die hij bij gevestigde politici en beroepswoordvoerders te weeg brengt, hem populair maken.

Als gesjeesde student begon Louis Eugene Walcott een loopbaan als zanger in een nachtclub in de Bronx, waar hij bekend was als Calypso Gene. Maar in 1955 hoorde hij een toespraak van Elijah Muhammad, de oprichter van de Nation of Islam, en werd hij een discipel van deze zwarte separatische en anti-blanke sekte van zogenoemde black muslims. Aanvankelijk nam hij de naam Louis X aan. Onder zijn leiding werd de paramilitaire organisatie Fruit of Islam opgezet, een zeer gedisciplineerde ordedienst die onder meer de lijfwachten voor Muhammad leverde.

Farrakhan gaat altijd smetteloos gekleed in een double breasted pak met vlinderdasje, zijn haren strak naar achter geplakt. Ook de jongens van de Fruit of Islam kleden zich zo. In 1975 heeft Farrakhan met hen gebroken, omdat ze een niet-racistsiche koers gingen varen. Filmer Spike Lee, die van ze gezegd heeft dat ze effectiever zijn dan de politie, heeft gebruik gemaakt van hun diensten voor de bewaking van zijn filmset.

Farrakhan klom op in de Nation of Islam toen begin jaren zestig de populaire Malcolm X op gespannen voet kwam te staan met de leiding, en een eigen organisatie oprichtte. Nadat Malcolm X in 1965 in Harlem werd vermoord, is Farrakhan vaak met die moord in verband gebracht, maar medeplichtigheid is nooit bewezen. Wel erkent Farrakhan dat zijn felle uithalen naar Malcolm X bijgedragen kunnen hebben aan een stemming die leidde tot de moord.

Toen Elijah Muhammad in 1975 stierf ging de Nation of Islam ook ten onder. Farrakhan richtte zijn een 'nieuwe Nation' op, waar hij het nu helemaal voor het zeggen had. Met zijn pleidooien dat de zwarten zelf de verantwoordelijkheid voor hun lot op zich moeten nemen, reist hij door het hele land. Hij richt zich niet tot de zwarte middenklasse, maar tot de arme onderklasse. Zonder zelfrespect kunnen de zwarten nooit een betere positie verwerven, betoogt hij. Om dat respect terug te krijgen moeten ze breken met de fatale keten van armoede, werkloosheid, afhankelijkheid, drugsgebruik, uiteenvallende gezinnen en straatbendes.

Zijn regelmatige anti-semitische uitspraken hebben hem in de politiek een slechte naam bezorgd. Toen hij het tijdens de campagne voor de presidentsverkiezingen van 1984 opnam voor de zwarte dominee Jesse Jackson - die denigrerend over New York als jodenstad, hymietown, had gesproken - bracht hij deze daarmee in nog grotere verlegenheid.

Herhaaldelijk heeft Farrakhan betoogd dat Aids en drugs met opzet door blanken in de zwarte gemeenschap zijn verspreid, om de zwarten te vernietigen. Hij baseert de superioriteit van het zwarte ras op de historische herleiding van alle grote cultuur tot de oude Egyptische cultuur, die een zwart Afrikaanse zou zijn geweest. God zou de mens zwart geschapen hebben, de blanke zou een minderwaardige afsplitsing zijn.

Medewerkers van Farrakhan zinspelen er dezer dagen op dat de mars in Washington Farrakhan tot de voornaamste zwarte leider zal maken, tot enige hoop van de verschoppelingen en tot spreekbuis van een grote groep ontevreden jonge zwarten. Tijdens de demonstratie van vandaag zal ook geprobeerd worden zoveel mogelijk aanwezigen over te halen zich als kiezer te laten registreren. De afgelopen dagen lijkt de aandacht die hij van de media en andere zwarte leiders en politici gekregen heeft aan te geven dat Louis Farrakhan nu al een politieke factor van betekenis is.