Korngold komt weer boven op de golven van de muziekconjunctuur

Concert: Das Wunder der Heliane, opera van Erich Wolfgang Korngold. Radio Filharmonisch Orkest en Groot Omroepkoor o.l.v. Edo de Waart m.m.v. o.a. Luana DeVol, Henk Smit, John David de Haan en Ruthild Engert. Gehoord: 14/10 Concertgebouw Amsterdam. Uitzending 21/10 Radio 4.

De componist Erich Wolfgang Korngold (1897-1957) heeft de conjunctuurschommeling van de populariteit in al haar uitersten ondervonden. Van wonderkind, geëerd door Mahler, Puccini en Strauss, werd hij een succesvol operacomponist die vervolgens door de nazi's werd verguisd. Uitgeweken naar de Verenigde Staten, vierde hij triomfen als filmcomponist, maar stierf er ten slotte genegeerd door de naoorlogse generatie.

Intussen wint de muziek van Korngold, na jaren van veronachtzaming, weer aan populariteit. Het Residentie Orkest programmeerde onlangs enkele van zijn werken, en Korngolds bekendste opera, Die tote Stadt, wordt komende maand in een regie van Götz Friedrich opgevoerd door de Vlaamse Opera. In de Matinee beleefde zaterdag Korngolds magnum opus, de opera Das Wunder der Heliane (1927), zijn Nederlandse première in concertante vorm met weglating van enkele onderdelen.

Dat deze drie-akter nooit eerder in ons land te beluisteren was, is niet alleen terug te voeren op het gebrek aan belangstelling voor Korngold, maar heeft evenzeer te maken met de forse uitvoeringseisen. De vocale partijen zijn zwaar, de orkestbezetting is met meer dan honderd instrumenten buitensporig te noemen. In het Concertgebouw wist Edo de Waart van dit massieve apparaat, gevormd door het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor, niettemin een hanteerbaar ensemble te maken, dat het ene moment etherische bespiegelingen liet horen en een volgend moment tot extatische uitbarstingen kwam. Edo de Waart is zo gezegd een dirigent met epikritische gaven, een gevoeligheid voor allerlei nuanceringen die hij naar hartelust kon uitleven in Das Wunder der Heliane.

Heliane is de vrouw van een wreed heerser, voor wie zij geen genegenheid koestert. Zij legt het aan met een vreemdeling. Deze beneemt zich het leven en Heliane wordt wegens ontrouw veroordeeld tot de brandstapel, maar wekt door haar oprechte liefde de vreemdeling weer tot leven, waarna de heerser de wijk neemt en de beide geliefden hemelwaarts stijgen. Het verhaal van de expressionistische dichter Hans Kaltneker is dun, maar de muziek van Korngold is meesterlijk in melodische inventiviteit, orkestratie en sfeerschildering. Polytonale harmonieën glijden in zuilen van noten van de ene toonsoort naar de andere, terwijl de vocale lijnen schijnbaar onbekommerd voortkronkelen door deze modulaties.

De Amerikaanse sopraan Luana DeVol bleek een hartroerende Heliane, Henk Smit was met zijn dragende stem een charismatische Herrscher. De Amerikaanse tenor John David de Haan miste de kracht en de stemacrobatiek om in de rol van Der Fremde te overtuigen. De muziek van Korngold zou nog aan perspectief gewonnen hebben wanneer er een duidelijker onderscheid gemaakt was tussen het ensemble dat volgens de partituur op het podium musiceert en het orkest in de bak. Er zou daarom een dankbare taak kunnen liggen voor De Nederlandse Opera deze concertante reanimatie van Das Wunder der Heliane een scenische follow-up te geven. Het zou een mooie gelegenheid zijn het honderdste geboortejaar van Korngold in 1997 luister bij te zetten.

    • Emile Wennekes