Een worsteling met het onontkoombare

Voorstelling: De Kast door 't Muztheater, vanaf 12 jaar. Tekst en regie: Theo Fransz. Spel: Winie Froeling. Dans: André de Jong. Contrabas: Peter Sambros. Info: 035-6936170

Voorstelling: De gedaanteverwisseling door De Branding, vanaf 17 jaar. Tekst naar Kafka: Tom Sijtsma. Regie: Roland Jurriëns. Spel: Bob Schwarze. Info: 0251 223020

Na afloop van de jongerenvoorstelling De Kast werd er achter mij flink en eenstemmig gemopperd dat er niets van te begrijpen was. Waarschijnlijk gold dat voor veel toeschouwers, maar toch was het voor een niet zo begrijpelijke voorstelling behoorlijk stil en hing er een voelbare spanning in de zaal. De Kast gaat over rouw en afscheid en doet met de gekozen middelen van dans en muziek eerder een beroep op het gevoel dan op het verstand. Camiel (danser) is dood en probeert Eva (actrice) zo ver te krijgen dat ze het afscheid accepteert en hem los laat. Het meisje wil er niet aan en kletst en grapt onafgebroken om maar niet geconfronteerd te hoeven worden met haar gevoelens. Terzijde voert een contrabassist met zijn muziek de regie van dit rouwproces, als een soort afgezant uit een andere werkelijkheid (een engel?) Hij is onverbiddelijk: de danser moet verdwijnen door de kast, waarin zijn vriendin zich verschanst voor de realiteit van de dood.

Camiel probeert hardnekkig om Eva te verleiden tot een pas de deux. Het is de dans die hoort bij hun gelukkige verleden en die hen als herinnering zal blijven verbinden. Hij kan niet meer communiceren als de levenden, maar spreekt in gebarentaal. Dat is zeer effectief en lijkt de dringendheid van zijn boodschap te onderstrepen. Graag had ik gezien dat ook de muzikant had gezwegen. Zijn contrabas spreekt fraaie taal, maar zijn teksten vallen hem gedeeltelijk onverstaanbaar en als een bak kiezelstenen uit de mond. De voorstelling wordt gedragen door Winie Froeling. Als een ongeleid projectiel tettert en fladdert ze er op los, in een zichtbare en naarmate de tijd verstrijkt steeds aangrijpender worsteling zich aan het onontkoombare te onttrekken. En wanneer ze zich eindelijk overgeeft aan de treurige, tedere dans en in eenzame stilte achterblijft wil je haar onmiddellijk gaan troosten. Het abstractieniveau is hoog, er gebeuren rare dingen, maar bij de dood gaat het ook niet om begrijpen.

Toneelgroep De Brandig heeft Die Verwandlung van Kafka tot een solo laten bewerken. Ook daar heeft het verstand het niet gemakkelijk, met het bizarre, surrealistische gegeven van de man die op een ochtend in een insekt blijkt te zijn veranderd. De ongelukkige handelsreiziger die zijn leven lang braaf en punctueel is geweest vertelt wat hem overkomt alsof hij het zelf niet kan geloven, van dat enge schild en die pootjes en vooral van de liefdeloze behandeling door zijn familie. Wij zien een iele man in een te ruim grijs kostuum, opgesloten in een grijze ruimte en zijn toenemende gekte en moeten het uiteindelijk mét hem geloven: Gregor Samsa is een tor geworden.

Dat Bob Schwarze vijf kwartier de aandacht weet vast te houden met een in wezen statisch verhaal is knap. Hij heeft de steun van een fraaie belichting,een fraai decor, waarin hij ook 'echt' tegen de muur kan kleven, en van verpletterende muziek waarin je non stop insekten hoort knarsen. Adembenemnd is het beginbeeld, waarin de verteller hoog in de ruimte in een spot opdoemd, zichtbaar gevangen in zijn nachtmerrie. Maar Schwarze zelf heeft natuurlijk het leeuwenaandeel. Met alles wat hij als acteur in huis heeft laat hij ons delen in zijn vertwijfeling. Mij werd het wel eens iets te veel, dat snelle schakelen tussen voortdurend omslaande stemmingen. Hier wordt gewerkt met stem en gezicht en dat zullen we weten ook. Soms leidt dit af van Kafka, hoewel de bedoeling ongetwijfeld zal zijn om jonge mensen naar hem toe te leiden.

    • Bregje Boonstra