'VN voorkwamen aanval op Srebrenica'

ROTTERDAM, 14 OKT. Het opperbevel van de VN-macht in ex-Joegoslavië heeft op 11 juli de verdediging van de enclave Srebrenica verhinderd. Een reeds in gang gezet NAVO-luchtaanvalsplan om veertig Servische stellingen aan te vallen is door het VN-hoofdkwartier in Zagreb zodanig afgezwakt dat de enclave niet meer te behouden was.

Tot deze slotsom komt generaal C. Nicolai, de toenmalige stafchef van UNPROFOR in Sarajevo in een vandaag in deze krant gepubliceerde reconstructie van de laatste 24 uur van de door Dutchbat bewaakte enclave Srebrenica.

In de nacht van 10 op 11 juli had Nicolai de Serviërs namens UNPROFOR in Bosnië gedreigd met grootscheepse luchtaanvallen als zij hun tanks en troepen niet om zes uur 's ochtends uit de gedemilitariseerde zone hadden teruggetrokken. Hij was desnoods bereid de dertig VN-soldaten die op dat moment in Servische handen waren op te offeren, “ook al ging het om Nederlanders”.

Hoewel de Serviërs het ultimatum naast zich neerlegden, weigerden VN-commandant Janvier en VN-gezant Akashi hun goedkeuring te geven aan het uitvoeren van de sanctie. Pas om 12.25 uur gaven zij per fax toestemming voor beperkte luchtsteun. De vliegtuigen mochten slechts optreden tegen tanks en 'vurend' artilleriegeschut.

“Massaal artillerieposities aanvallen was er dus niet bij”, zegt Nicolai. “Het kwam erop neer dat de piloten een rokende loop moesten zien voordat ze in actie mochten komen. Die restricties waren totaal nieuw voor mij.”

“De verdediging van de enclaves was gestoeld op het ultieme gebruik van het luchtwapen. Daarbij moet je bereid zijn tot het uiterste te gaan. Als je daar restricties aan gaat hangen moet je niet verbaasd zijn wanneer het concept niet werkt”, constateert Nicolai, die zijn aanvalsstrategie op het kritieke moment in duigen zag vallen door van hogerhand opgelegde beperkingen.

Nederlandse VN-militairen van hoog tot laag voelen zich om de tuin geleid door het opperbevel van de VN in Zagreb. Zowel VN-commandant Janvier als de speciale afgezant Akashi hebben meer dan eens gezegd dat zij Srebrenica zagen als een sta-in-de-weg voor een 'robuust optreden' tegen de Bosnische Serviërs. De Dutchbat-soldaten in het Veilige Gebied vormden een permanent reservoir van potentiële gijzelaars bij NAVO-acties.

Minister Voorhoeve in Den Haag, Dutchbat-overste Karremans in Srebrenica en waarnemend commandant Brantz in Tuzla waren tot in detail op de hoogte gebracht van de geplande luchtactie. Ongeveer zestig NAVO-toestellen hebben de volgende morgen vijfeneenhalf uur boven de Adriatische zee gecirkeld in afwachting van een teken dat niet kwam.

    • Frank Westerman