Oud Zeer

S. GEROULANOS en R. BRIDLER: Trauma, Wund-Entstehung und Wund-Pflege im antiken Griechenland

172 blz., geïll., Verlag Philipp von Zabern, Mainz-Rhein 1995, ƒ 63.-

Traumatologie is een chirurgisch specialisme dat zich met ongeval en letselbehandeling bezighoudt. Dat vak is een open boek, want het letsel is zichtbaar, zo goed als de noodzaak er iets aan te doen. Dat gold ook voor de Oudheid en in de mythische Trojaanse oorlog beschrijft Homerus precies wat pijlen en zwaarden aanrichten en hoe wonden behandeld worden. Hoezeer ook de goden in de oorlog betrokken zijn, het trauma ontstaat door mensenhand, zo goed als de genezing.

Op het hoogtij van de Griekse beschaving, de zesde en vijfde eeuw voor Christus, ontwikkelt zich een rationeel denken over mens en wereld, los van magie en mythe, dat ook de geneeskunde verandert. De priester-arts, in dienst van Asclepius, praktizeert weliswaar bij de tempel waar hij dromen uitlegt en genezende slaap opwekt, maar wordt steeds vaker geraadpleegd bij alledaagse ziekte en letsel waarbij kennis en ervaring een rol gaan spelen. Er ontstaan artsenscholen met leerlingen, een opleiding en een instrumentarium van tangen, kompressen en verbanden, naast kruiden, zalven en zelfs opium.

De naakte sportbeoefening van jonge mannen veroorzaakte zichtbare letsels en er ontstond grote ervaring in de behandeling van botbreuken en verstuikingen. De oorlogen tegen Perzen en Spartanen leverden ernstig gewonden op, waarvan de meesten stierven. De noodzaak tot begraven maakte dat dode krijgers geborgen en afgelegd moesten worden, wilde hun ziel rust vinden. Ook de scheepvaart en de jacht op wilde zwijnen en leeuwen maakten slachtoffers en traumatologen hadden dagelijks werk.

De antieke wereld was in veel opzichten lichamelijk gericht, in voortdurende krachtmeting. Waardoor weten we dat? Op Attische vazen, schalen en kruiken tussen 600 en 400 v.C. worden sagen en mythen afgebeeld, maar ook het dagelijks leven. De Griekse chirurg Geroulanos en zijn medewerker Bridler hebben alle afbeeldingen van wonden en letsels verzameld en gefotografeerd. Het is een antiek leerboek van de traumatologie geworden met meer dan honderd voorbeelden van sport- en oorlogsletsels, ongevallen, letsels veroorzaakt door wilde dieren en de dodelijke verwonding. Dertig voorstellingen geven een beeld van de behandeling.

Het is moeilijk zich de chirurgie ten tijde van Pericles voor te stellen, met alle pijn, de kans op infectie of verbloeding, of de invaliditeit na genezing. Aan de andere kant laten de auteurs zien hoe praktische kennis en ervaring een rationele behandeling van het trauma mogelijk maakten. Nooit heb ik geweten dat het spica- of korenaarverband ook al op de Acropolis kon worden aangelegd. De Griekse pottenbakkerskunst leverde met vazen, schalen en kruiken de ondergrond voor de verbeelding van menselijke en goddelijke bezigheden, waarbij zowel naar schoonheid als naar realisme in de afbeelding werd gestreefd. Het is merkwaardig te zien hoe wij meer van wonden en wondbehandeling op dit aardewerk kunnen vinden dan in overgebleven manuscripten of beelden, en dit alles binnen de beperking van twee eeuwen.

Het boekje is goed verzorgd uitgegeven door een kleine Duitse uitgever, die al meer dan vijftig van deze monografieën over de antieke cultuur liet verschijnen. Ook dit deel is een genoegen om te lezen en te bekijken, en anders een sinterklaasgeschenk voor uw heelmeester, fysiotherapeut of leraar Grieks.

    • A.J. Dunning