Op 'heilige Sint Maarten' moet 65 procent van hotelcapaciteit weer open zijn; Sint Maarten krabbelt ruziënd weer op

PHILIPSBURG, 14 OKT. De hotels en appartementengebouwen maken nu nog een desolate indruk op Sint Maarten. Hier en daar zwerft een schijnbaar verdwaalde toerist op het eiland. Van palmbomen kan hij niet genieten, want die staan er zonder bladen wat wezenloos bij. In de baai geven de tientallen scheepswrakken een bizarre aanblik.

“Als je het vergelijkt met direct na de storm dan is het een wereld van verschil”, zegt gezaghebber Dennis Richardson, die grote volmachten heeft gekregen om Sint Maarten weer op te bouwen nadat de orkaan Luis er ruim een maand geleden huishield. De wegen zijn weer begaanbaar. Overal wordt druk getimmerd aan gebouwen. “Het eiland is nog nooit zo schoon geweest”.

Dat moet ook wel want op 11 november (de dag van de heilige Sint Maarten) wil Richardson het eiland weer openstellen voor het toerisme. Een hele klus, want intussen wordt zijn eiland geteisterd door grote economische problemen, sociale onrust en een politieke crisis.

De hele economie draait op toerisme. Dat verklaart de haast van Richardson die zegt op 11 november 65 procent van de hotelcapaciteit weer gereed te hebben. De omringende eilanden - het Franse deel van Sint Maarten voorop - vinden dat overigens lang niet snel genoeg gaan. Zij zijn allemaal afhankelijk van deze luchthaven en willen nu al dat toeristen vrije doorgang krijgen omdat ze er klaar voor zijn.

Richardson wuift de kritiek weg en is juist bijzonder content met de snelle wederopbouw. Op dit moment bedraagt de hotelcapaciteit al 50 procent.

Als de omstreden Italiaanse hoteleigenaar Rosario Spadaro zijn ernstig beschadigde hotels (onder andere het Maho Beach complex) halverwege december openstelt - zoals hij heeft aangekondigd - komt de capaciteit op 75 procent. Spadaro is verdacht geweest van banden met de mafia, maar onlangs buiten vervolging gesteld. Richardson: “Wat voor vermoedens mensen ook mogen hebben, zijn hotelkamers tellen wel mee”.

Dat er op de dag van Sint Maarten nog hard gewerkt moet worden aan de woonhuizen, daar zullen de toeristen wel begrip voor kunnen opbrengen, denkt Richardson, die door een noodwet verregaande bevoegdheden heeft. “Toeristen zijn toch niet geïnteresseerd in woonwijken”. De orkaan beschadigde 80 procent van de huizen. Nu is er over het hele eiland nog veel blauw plastic te zien dat als nooddak dienst doet. Aannemers doen goede zaken. Een bewoonster zegt kwaad te zijn over de prijzen die voor reparaties gevraagd worden.

De vraag is natuurlijk of de weer gereed gemaakte capaciteit wel gevuld wordt. De Antilliaanse minister-president Miguel Pourrier in Willemstad maakt zich in elk geval ernstige zorgen over de situatie op het bovenwindse eiland. “De schade is enorm. Die kosten kunnen we nooit zelf opbrengen.” Pourrier is tamelijk somber gestemd: “Een toerist die weggaat, komt niet zo makkelijk weer terug. En de eilanden in de omgeving willen ze maar al te graag opnemen”.

De storm heeft ook grote sociale problemen met zich meegebracht. Lang niet alle hotels kunnen in een paar maanden worden hersteld. Zo moeten zowel bij het Divi Hotel als Port de Plaisance 300 medewerkers een jaar lang ander werk doen. Boze tongen beweren dat de eigenaars handig misbruik maken van de noodsituatie om het overtollige personeel te lozen. Deze week kondigde de vakbond ILS-2000 danook aan de ontslagen bij Port de Plaisance te zullen aanvechten.

De grootste klap valt voorlopig echter bij Mullin Bay. Daar staan 600 mensen voor twee jaar op straat. Het enorme complex - een complete stad eigenlijk met appartementen, casino's en winkels - is ernstig beschadigd. Van het conferentiecentrum staat bijna niets meer overeind. Tussen de puinhopen onder een afdakje zitten Felicia en Edna met een boek op schoot. Alle werknemers van Mullin Bay hebben de eerste weken met de grote schoonmaak geholpen, vertellen ze. Nu moeten ze wachten. Als ze niet komen, worden ze niet betaald. “We hebben het nieuws van de ontslagen uit de krant moeten lezen. De directie heeft nog niets gezegd. Elke dag komen we om te wachten tot ze wat gaan zeggen. Dat is eigenlijk nog het ergste”, zegt Felicia. Twee jaar dicht, dat kunnen ze niet begrijpen. De vrouwen verwachten niet dat de vakbonden er wat aan kunnen doen. In vage beloften dat ze later weer terug mogen komen, hebben ze eigenlijk geen vertrouwen. Directeur Samir Andraos van Mullin Bay zit de hele dag in een conference call, niet beschikbaar voor commentaar.

Gezaghebber Richardson houdt rekening met 1.000 werknemers in de hotelsector die hun baan verliezen. Met alle daarvan afhankelijke sectoren als casino's en winkeliers denkt hij dat de totale werkloosheid op het eiland zal oplopen tot 2.000 mensen, op een geregistreerde beroepsbevolking van 18 à 19.000, die al jaren geen werkloosheid heeft gekend.

Uit een noodfonds van 2 miljoen Antiliaanse gulden per maand zullen de werklozen een minimuminkomen krijgen. Daarvoor moeten volgens Richardson wel 'diensten voor de gemeenschap' worden verricht. Daarbij denkt hij aan schoonmaken, timmerwerk en het repareren van elektriciteitsvoorzieningen. Een experiment met 100 taxichauffeurs zonder toeristen en dus zonder werk noemt Richardson geslaagd. Zij bleken inzetbaar bij het plaatselijke elektriciteitbedrijf en de telefoonmaatschappij. Daarnaast komt er een structureel werkloosheidsfonds als de bedrijven weer draaien en premies kunnen afdragen.

Niet in de laatste plaats is er het probleem van de 'illegale' arbeiders die in drommen uit vooral Haïti en de Dominicaanse Republiek naar Sint Maarten zijn gekomen en voor een deel in de nu af te breken krottenwijken (shanty-towns) wonen. Richardson gaat uit van 5.000 op het hele eiland, maar het Antilliaanse CBS komt met een getal van 12.000. Er doen nog veel verontrustender getallen de ronde. Een deel van de 'illegalen' kan ook aanspraak maken op sociale voorzieningen, zegt Richardson. Die groep is namelijk alleen illegaal omdat de overheid heeft nagelaten de aanvraag van hun werkvergunning te behandelen. “We kunnen die mensen niet de dupe laten worden van het feit dat de overheid in gebreke is gebleven”, zegt Richardson. Hij raamt de niet behandelde aanvragen voor een vergunning of een verlenging daarvan op 3 à 4.000 personen in 1995.

Tegenover de rest kan geen grote soepelheid betracht worden, aldus Richardson. Aan hoteleigenaars die zonder enige opgaaf bij de overheid of poging daartoe illegalen in dienst hebben, heeft Richardson geschreven dat zij 'gerepatrieerd' moeten worden. Overigens wil Richardson die uitzettingen per geval bekijken. “Mensen die hier al vijftien jaar wonen, wier kinderen hier naar school gaan, die kennen hun eigen land helemaal niet meer. Die kunnen we niet zomaar wegsturen. Zeker niet als ze jaren in abominabele toestand hebben doorgebracht en door ons zijn uitgebuit”.

De schade die Luis heeft toegebracht is moeilijk te kwantificeren, maar wel zo groot dat het eiland er zonder hulp niet bovenop kan komen. Een Nederlandse commissie onder leiding van oud-burgemeester Roozemond van Alkmaar komt dit weekeinde naar Sint Maarten om onderzoek te doen. Richardson schat dat ongeveer 270 miljoen gulden nodig zal zijn, waarvan een deel kan bestaan uit leningen.

Er lopen op het eiland nog taxateurs en verzekeringsagenten rond om schaden aan particuliere eigendommen op te nemen. Dat heeft deze week tot een rel geleid bij het kantoor van Aegon-dochter Ennia Caribe. Dat werd bezet door woedende bewoners van het Ebenezer project. Vrijwel alle 280 woningen zijn door de orkaan weggevaagd. De meeste bewoners zijn bij Aegon verzekerd en ramen de waarde van hun huizen op een bedrag tussen de 65 en 70.000 dollar, in totaal zo'n 25 miljoen. Aegon heeft op basis van eigen taxaties bedragen tussen de 35 en 39.000 dollar toegezegd. Bewoners-vertegenwordiger Wycliff Smith heeft geen goed woord over voor de handelswijze van de verzekeraar die hen eerst een maand heeft laten wachten voordat ze met hun taxaties kwamen. Een commissie van taxateurs van beide kampen moet bemiddelen in de zaak die een venijnig staartje kan krijgen. De huizen zijn onmiskenbaar slecht gebouwd. Veel bewoners hadden aan de constructie van een Italiaans aannemersbedrijf (ook bekend van het bouwschandaal van de luchthaven op Sint Maarten) eigen bouwsels toegevoegd. Die bleven allemaal staan terwijl de originele huizen plat gingen. Smith heeft tijdens de storm samen met tientallen buren geschuild in de studeerkamer en extra slaapvertrekken die hij zelf had laten aanbouwen. In het justitiële onderzoek naar corruptie bij de bouw van de luchthaven is destijds ook het Ebenezer-project bekeken, maar daar kwam toen niets uit. Nu zal een nog op te richten vereniging van bewoners hoogstwaarschijnlijk schadeclaims gaan indienen bij de toenmalige verkoper van het project, een overheids NV.

Overigens komt oververzekeren, zoals volgens Aegon in het Ebenezer-complex het geval is, niet zo vaak voor. Frits van Blitterswijk en Jef Kommers, schade-experts van het onafhankelijke taxatie-bureau Thomas Howell, toeren nu al weken over het eiland en zijn juist veel gevallen tegengekomen waarbij bewoners zich voor een te laag bedrag hadden ingedekt. “Vaak is er voor 30 tot 50 procent onderverzekerd”, zegt Kommers. Hun bureau is als een van de bemiddelaars betrokken bij het Ebenezer-project. Over de totale schade op het eiland kunnen ook deze taxateurs weinig zeggen. Van Blitterswijk: “Achthonderd miljoen, een miljard? Ik weet het niet”. De grootste verzekeraar van het eiland, ING dochter Fatum heeft in elk geval al een bedrag van 200 miljoen genoemd. En veel van de gestrande zeiljachten zijn in de VS verzekerd. Daar hebben Kommers en Van Blitterswijk geen zicht op.

En alsof de problemen op het eiland nog niet erg genoeg zijn, is er een hevige politieke crisis uitgebroken. De regerende DP verloor na interne ruzies haar meerderheid in de eilandsraad. Na een week lang bekvechten lijkt het er nu op dat de andere grote partij, de SPA, samen met twee eenmansfracties een nieuwe eilandsregering gaat vormen. Terwijl velen hadden gehoopt dat de noodsituatie de twee grote partijen ertoe zou bewegen een verbond te sluiten, ook al zijn het aardsvijanden. De Antilliaanse premier Miguel Pourrier in Willemstad noemt de bestuurlijke situatie desgevraagd 'zorgwekkend'. Pourrier is voorstander van een brede coalitie “die voor de juist nu noodzakelijke stabiliteit op het eiland kan zorgen”. Sint Maarten staat op dit moment onder curatele ('hoger toezicht') van de gouverneur van de Nederlandse Antillen wegens de bestuurlijke en financiële chaos die enkele jaren terug werd geconstateerd. De eventuele opheffing van dat toezicht zegt Pourrier afhankelijk te willen stellen van de vraag of er een brede en stabiele regering op het eiland zal komen.

“Heeft hij dat gezegd?”, reageert gezaghebber Richardson met enige verbazing zonder daar verder op in te willen gaan. Wel vindt hij de ruzies in de eilandsraad “betreurenswaardig”. Richardson: “Ze zouden beter hun energie kunnen steken in de wederopbouw dan in politieke steekspelletjes.”

    • Jaco Alberts