Jonglerende burgemeester in morrende stad

Eén op de vier Antwerpenaren stemde extreem rechts bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen. Drie op de vier deden dat niet, onderstreept LEONA DETIEGE. Gesprek met de burgemeester van de grootste stad van Vlaanderen.

ANTWERPEN, 14 OKT. Haar vader, Frans Detiège, was ook burgemeester van 't Stad. Maar dat is toeval. “Ik ga van mijn leven niet in de politiek, dacht ik vroeger.” Haar sociale bewogenheid bleek echter sterker dan dit voornemen. Als student handelswetenschappen zat ze in actiegroepen, later belandde ze in de vrouwenbeweging. “Zo raakt men stillekes aan toch verzeild in de politiek.”

Leona Detiège (52) zit op het Schoon Verdiep, het mooiste gedeelte van het stadhuis waar het college van B&W zetelt en vanwaar zij sinds januari Antwerpen bestuurt. De burgemeester is rustig maar resoluut. Dat is wel nodig, want haar werk is dat van een evenwichtskunstenaar: ze moet een coalitie van splinterlinks tot rechts-liberaal bijeenhouden, tegenover een extreemrechtse meerderheid in de raad.

Na de verkiezingen eind vorig jaar, toen het extreemrechtse Vlaams Blok met 28 procent van de stemmen als grootste partij uit de bus kwam, besloten christendemocraten, liberalen, socialisten, de Vlaams nationalistische Volksunie en het linkse Agalev een monsterverbond te vormen. 'Een coalitie van de laatste kans', volgens velen. Een kans die ze niet voorbij laat gaan, gelooft Detiège. “De mensen in de bewindsploeg willen er iets van maken. Ik denk dat we er in slagen het jaar 2000 in te gaan als democraten.”

Gevraagd hoe de verhouding is tussen het college en Vlaams Blok-leider Filip Dewinter, zegt Detiège: “Wel, hij is voorzitter van de grootste raadsfractie en is als dusdanig aanwezig in commissievergaderingen. Voor zover dat wettelijk bepaald is, zult u vertegenwoordigers van deze groep vinden. Als ze iets vragen, en dat volgens de regels doen, zal ik daarop antwoorden. Verder gaan de contacten niet.”

Detiège's dochter Maya noemde het onlangs een voordeel dat een vrouw Antwerpen leidt. “Filip Dewinter die vorige week zei dat haar kop eraf moet: geef toe dat klinkt toch gewoon niet.” Detiège zelf gelooft ook in de gunstige werking van een vrouwelijke burgemeester. “Het Vlaams Blok is macho. Hoewel ze zich op het ogenblik voordoen als beschaafde burgers, gaat hun mentaliteit uit van een gewelddadige manier van besturen die je meer bij mannen vindt.”

'Het Hart van Antwerpen' was de leus waarmee de socialist Detiège vorig jaar de verkiezingen inging. Met ruim tienduizend voorkeurstemmen werd ze vijfde in populariteit - achter Filip Dewinter en toenmalig burgemeester Bob Cools, die na twaalf jaar eigenzinnig bestuur voor velen onaanvaardbaar was geworden. Detiège werd de tweede vrouwelijke burgemeester van Antwerpen. Toen ze werd benoemd, was ze Vlaams minister van tewerkstelling. Daarvoor was Detiège, na een loopbaan in de lokale politiek, federaal staatssecretaris van pensioenen. Haar leven lang heeft ze in de Scheldestad gewoond en dat “helpt wel”, want het karakter van de Antwerpenaar is complex. “Hij heeft commentaar op alles wat verkeerd loopt, maar kan niet verdragen als iemand anders dat zegt. Een Antwerpenaar mag graag morren, maar is fier op zijn stad.”

Dat ook Detiège fier is, blijkt als wordt gevraagd waarom ruim een kwart van de Antwerpenaren het Vlaams Blok aanhangt. Kregelig: “We mogen niet uit het oog verliezen dat toch drie op vier Antwerpenaars democraat zijn.” De verklaring voor 28 procent extreem rechts, ligt volgens Detiège in de algemene verrechtsing in Europa maar ook in de verwaarlozing van het grote steden-beleid in België. “In de jaren tachtig heeft de nationale politiek weinig aandacht gehad voor de grootstad.”

De sociale woningbouw in Antwerpen kwam vrijwel stil te liggen. Daarbij kwam de 'stadsvlucht': mensen die het konden betalen, trokken weg. Nog altijd daalt de bevolking, van 462.000 in 1993 tot minder dan 459.000 vorig jaar. “Daaraan gekoppeld is het probleem van racisme, omdat zich in de leegstaande huizen in het centrum mensen van vreemde oorsprong vestigden. Het Vlaams Blok heeft die concentratie misbruikt met zijn demagogie.”

De laatste tijd is er meer aandacht voor de grootstad, constateert Detiège. Sinds kort is er een Vlaams minister voor stedelijk beleid. Ook op nationaal niveau groeit de interesse. Detiège hoopt vooral dat de regering haar belofte voor een sociaal fonds waarmaakt. Dat zou Antwerpen goed uitkomen, want de stad heeft hoge schulden: 612 miljoen frank (ruim 33 miljoen gulden). De wethouder van financiën sprak onlangs van “een catastrofale situatie”.

In de strijd tegen verrechtsing is informatie volgens Detiège het belangrijkste wapen. “De vraag 'Hoe breng ik het over?' is in het verleden te weinig gesteld. Er werden wel goede maatregelen genomen, maar ze werden niet verteld.” Ook over migranten is te weinig gesproken. “Wij willen cijfers bekend maken, de problemen aanhalen. Dat is te weinig gedaan, waardoor foutieve informatie een gemakkelijke weg vond bij de bevolking.”

In haar informatie-offensief wil Detiège regionale zenders benutten, want steeds minder mensen lezen de krant. “We hebben bijvoorbeeld de Antwerpse televisiemaatschappij ingeschakeld. Niet om propaganda te maken, maar om naar buiten te brengen wat de stad doet.”

Om de Antwerpenaren meer te betrekken bij de politiek, probeert Detiège de negen zogeheten districtraden nieuw leven in te blazen. Als enige stad in België kent Antwerpen deze raden, vergelijkbaar met de Nederlandse deelraden maar dan met een louter adviserende functie. Het nieuwe college heeft beloofd zich van die adviezen meer aan te trekken.

Mensen mopperen volgens Detiège vaak om kleine dingen, zoals een niet geschrobde stoep. Daarom wil ze weer conciërges aanstellen, “die zijn weggevallen bij foute besparingen”. Ook verwacht ze veel van de 'buurttoezichters', die bemiddelen bij ruzies of die vuil signaleren. Een voorstel deze zomer van het Vlaams Blok om burgerwachten aan te stellen, wees ze onmiddellijk van de hand. “Voor je het weet zit je in een far west-situatie.” Wel zijn er 85 extra agenten aangesteld en moet de politie terug de straat op.

Op de vraag of haar college het bruine tij kan keren, reageert Detiège voorzichtig. “Ik denk dat de aanhang van het Vlaams Blok niet meer zal groeien.” Er is reden voor enig optimisme, vindt Detiège. “We winnen het vertrouwen terug van mensen die zich van ons afgekeerd hadden omdat er problemen waren in hun wijk en ze de politiek als de boosdoener zagen.”

    • Birgit Donker