Gespreid kiezen

ALS HET KABINET-KOK niet voortijdig valt, zal de kiezer in 1998 binnen korte tijd tweemaal naar de stembus kunnen. Op vier maart kan hij zijn stem uitbrengen voor de gemeenteraadsverkiezingen, op 6 mei zal hij een nieuwe Tweede Kamer kunnen kiezen. Wordt de praktijk van de afgelopen jaren voortgezet, dan is nu al te voorspellen dat de campagne voor de raadsverkiezingen volledig in het teken zal staan van de twee maanden later te houden Tweede-Kamerverkiezingen. De aanloop naar de parlementsverkiezingen is nu eenmaal een lange; langer dan twee maanden in elk geval. Bovendien hebben partijen er alle baat bij raadsverkiezingen te beschouwen als een generale repetitie voor de Tweede-Kamerverkiezingen nu het 'bandwagon-effect' bij de minder honkvaste kiezer een steeds belangrijkere rol gaat spelen.

Het zijn de lokale politici die hiervoor de prijs moeten betalen. Want het betekent dat de stand van zaken in de landelijke politiek voor een belangrijk deel bepalend is voor de samenstelling van de gemeenteraad. Door raadsverkiezingen niet langer meer op een vaste, voor het hele land geldende datum te organiseren, maar te spreiden kan de invloed van de landelijke politiek op de lokale verkiezingen worden teruggedrongen. Staatssecretaris Kohnstamm (binnenlandse zaken) heeft deze zomer in een brief aan de Tweede Kamer aangekondigd dat hij voorstander van een dergelijke spreiding is.

Het CDA heeft zich, zo bleek het vorig weekeinde, gevoegd bij de voorstanders van het loslaten van de vaste landelijke verkiezingsdatum voor de gemeenteraad. Ook de christen-democraten zijn gezwicht voor het argument dat lokale en regionale onderwerpen op de achtergrond raken wanneer het hele land op één dag nieuwe gemeenteraden kiest. Nu ook het CDA zo ver is, is de kans groot dat dit al jaren oude idee daadwerkelijk gerealiseerd kan worden. Enige voortvarendheid is echter gewenst, zodat de situatie in 1998 al enigszins is veranderd.

BEHALVE EEN spreiding van raadsverkiezingen vindt het CDA dat het ook mogelijk moet worden dat gemeenten tussentijds verkiezingen organiseren. Zo kan in geval van crises de kiezer direct om een oordeel gevraagd worden. Het nadeel van dit CDA-voorstel is dat het zo 'half' is. Want tegelijkertijd wijst de partij het idee van het aanstellen van wethouders van buiten de raad af.

Met wethouders van buiten de raad en de mogelijkheid van tussentijdse verkiezingen zou pas een echt dualistisch stelsel kunnen worden geïntroduceerd. Een stelsel dat optimaal werkt als een raad de niet gekozen bestuurders van buiten naar huis kan sturen, waarna de kiezer door middel van verkiezingen kan oordelen. Als deze 'countervailing power' echter ontbreekt zullen tussentijdse verkiezingen al gauw leiden tot een mogelijkheid voor de meerderheid van de raad op het electoraal gunstigste moment verkiezingen te organiseren. Het is ongetwijfeld een interessante mogelijkheid voor de betrokken partijen, maar de lokale democratie is er niet mee gediend.