Minnaar en kind tegelijk

De catalogus verscheen in een Duitse en Engelse editie bij Cantz Verlag, importeur Nilsson & Lamm, ƒ 76.

Menige tiener werd vijfentwintig jaar geleden verteerd door nieuwsgierigheid: wat zit er in John Lennons grafische kunstwerk Bag One? De kranten berichtten over een witte, door designer Ted Lapidus ontworpen, kunstleren koffer met als inhoud vijftien obscene litho's. Maar geen krant drukte een plaatje af. Ook niet toen ambtenaren van Scotland Yard op 16 januari 1970 in een Londense galerie de prenten een dag na de opening in beslag namen wegens schennis der openbare eerbaarheid. De galeriehouder won het inderhaast aangespannen kort geding omdat hij zo slim was Picasso's erotische tekeningen te berde te brengen.

Onlangs organiseerde de Kunsthalle Bremen de overzichtstentoonstelling 'John Lennon. Zeichnungen, Performance, Film' en kon iedereen een blik op de zwoele inhoud van de illustere koffer werpen. Twee steendrukken zijn gewijd aan het huwelijk van Yoko Ono en John Lennon op Gibraltar, eentje aan de 'bed-in voor vrede' in het Amsterdamse Hilton en eentje bestaat uit een melig alfabetgedicht - naar verluidt kan tekenaar Peter Vos het uit het hoofd opzeggen. Op acht litho's wordt decent gepijpt, gebeft of gemasturbeerd, maar helaas: je raakt er niet door van slag, er loopt zelfs geen water in de mond. Het onmiskenbaar zedige om niet te zeggen rituele karakter van de erotische prenten is te danken aan Lennons beverige tekentrant. Het wemelt van de zoeklijntjes. Dat zoekende, onzekere, tastenderwijs onderzoekende, past goed bij het intieme karakter; zie de hierbij gereproduceerde litho die 57,7 bij 76,1 centimeter meet. De mannelijke figuur is tegelijk minnaar en kind. Intrigerend is de suggestie van jarretels, terwijl 1969 toch geldt als het jaar van de panty. Yoko Ono en John Lennon leerden elkaar een jaar eerder intiem kennen, op de avond van 20 mei 1968 om exact te zijn. Hij inviteerde haar bij zich thuis, zijn wettige echtgenote en zoon vierden vakantie in Italië; ook Yoko Ono was op dat moment getrouwd. Volgens de overlevering liet hij haar zijn tapes met muzikale experimenten horen, waarbij zij passende keelklanken uitstootte.

Ono speelde kennelijk niet alleen de rol van het verrukte kind. Op de prenten in Bag One figureert zij voornamelijk als langharig meisje met korte benen en forse borsten. Een exotisch kindvrouwtje; zeker in de verliefde ogen van Lennon. De andere Beatles vonden haar een griezelige Japanse toverkol, grillig en wispelturig, en meenden dat zij ernstig was gestoord. Ze waren bang voor haar. Wie bedenkt in hemelsnaam een conceptueel werkje als Walk Piece? 'Stir inside of your brains with a penis until things are mixed well. Take a walk' (1961). En wat te denken van Smoke Piece: 'Smoke everything you can. Including your pubic hair' (1964)?

Schaamhaar rookten John, Paul, George en Ringo toentertijd niet, hoogstens wat wiet of hasj; het LSD slikken begon rond 1966. The Beatles waren in een muzikale impasse geraakt, vertelde Lennon in het blad Rolling Stone, in wezen had hij de groep al verlaten. Liever knutselde hij ultrakorte super 8-films in elkaar, jongleerde met bandrecorders, klooide en klierde met piano en gitaar. Ieder mens, vooral een kunstenaar, heeft bij tijd en wijle behoefte aan ontregeling, niet zozeer uit angst voor vastlopen of vastroesten maar om in alle rust uit te zoeken of er nog meer in hem/haar zit. John Lennon (1940-1980) wist zich gelauwerd en bewierookt, wist dat hij liedteksten kon schrjven en componeren. Tekenen is deels componeren, deels gedachteloos krabbelen, deels te voorschijn toveren wat je meent of hoopt te zien. Dat verklaart de vele zoeklijntjes en het onderwerp van de onderhavige steendrukken. Dat man/kind tussen de benen van het kindvrouwtje ligt is nu, een kwart eeuw later, ook te duiden: Yoko Ono was in die jaren twee keer zwanger en kreeg beide malen een miskraam.

Tragiek heeft vele gezichten; niet alle zoeklijntjes laten zich makkelijk ontraadselen. Zonneklaar is echter dat deze litho's verbeten verliefdheid verbeelden, die benijdenswaardige toestand tussen droom en daad waarin gelieven zichzelf ontdekken door voortdurend in elkaar op te gaan, liefst letterlijk. Verliefdheid is net als zonsverduistering een natuurverschijnsel, bijzonder, maar gelukkig niet eenmalig.

    • Peter Yvon de Vries