Een goed plakkende banaan; Legende-aantastende opnamen op cd-box van The Velvet Undergound

De legendarische popgroep The Velvet Underground onderscheidde zich aanvankelijk maar weinig van brave hippie-muziekgroepjes, blijkt uit een nieuwe cd-box, waarop veel nooit uitgebrachte nummers staan. Een paar verloren gewaande songs bieden een verrassend zicht op de ontwikkeling van Lou Reeds latere solocarrière.

The Velvet Underground: Peel Slowly And See (Polydor 31452-7887-2)

In het cd-tijdperk komt steeds meer historisch materiaal beschikbaar, nu het voor de platenindustrie commercieel interessant is geworden om in de archieven te duiken. De vijfdelige cd-box Peel Slowly And See met muziek van The Velvet Underground is een spectaculair voorbeeld. De reguliere plaatopnamen werden na een digitale opknapbeurt aangevuld met 25 tot nu toe onuitgebrachte nummers, die een volstrekt nieuw licht werpen op de kortstondige loopbaan van de meest invloedrijke underground-rockband aller tijden.

Het is niet alles goud wat er blinkt. Meer dan afschuwelijk klinkt bijvoorbeeld de snerpende mondharmonicasolo in een vroege demo-opname van I'm waiting for the man, waarmee Lou Reed een lachwekkend Bob Dylan-imitatie weggeeft. Een hele cd is gewijd aan de vijf kwartier lange tape die in 1965 werd opgenomen op de New-Yorkse zolder van John Cale, twee jaar voordat het eigenlijke debuutalbum Andy Warhol Presents The Velvet Underground & Nico verscheen, de elpee met de banaan op de hoes. Wie deze rudimentaire versies van latere klassiekers als Heroin en Venus in furs heeft gehoord, zal nooit meer met dezelfde oren kunnen luisteren naar de debuutelpee.

Lou Reed, John Cale en de onlangs overleden Sterling Morrison begonnen hun muzikale samenwerking zo te horen als een vriendelijk akoestisch folktrio, dat vlijtig oefende op nummers die pas later hun bijtende scherpte zouden krijgen, niet in het minst omdat de klassiek geschoolde Cale er toen pas zijn dissonnante vioolgekras aan toe zou voegen. De demoband rekent genadeloos af met de wijdverbreide opvatting dat de Velvet Underground zich welbewust afzette tegen het zachtmoedige gedachtengoed van de flower power-beweging. Weliswaar beschreef Lou Reed de donkere kant van de New-Yorkse stadsleven met teksten over sadomasochisme en drugsverslaving, maar in muzikaal opzicht onderscheidde dit brave muziekgroepje zich nauwelijks van folk-hippies als het indertijd populaire Lovin' Spoonful.

Het moet dan ook de grote verdienste van Andy Warhol zijn geweest, dat The Velvet Underground zich binnen betrekkelijk korte tijd ontwikkelde tot de legendarische popvernieuwers van het veelgeprezen debuutalbum. Om te beginnen voegde hij het fotomodel Nico aan ze toe, die met haar ijzige stem liet horen dat het nummer Femme fatale haar op het lijf was geschreven. Juist door zijn quasi-ongeïnteresseerde houding als een zich niet-met-de-gang-van-zaken-bemoeiende 'producer', gaf Warhol zijn protégés een nonconformisme mee dat in de gevestigde popwereld niet door de kwaliteitscontrole zou zijn gekomen. De angstaanjagende noise van The black angel's death song maakte dat The Velvet Underground zich onderscheidde van alles wat er eerder op popgebied was verschenen. Commercieel succes was voor deze lawaaimakers niet weggelegd, maar, zoals Brian Eno ooit zei, iedereen die de elpee kocht begon later zelf een band.

Jamsessies

Het is nog maar de vraag of de legende van The Velvet Underground gediend is met een cd-box waarop materiaal boven water komt dat nooit voor publieke uitgave bestemd was. De grotendeels geïmproviseerde live-nummers Melody laughter en Booker T. laten horen dat de groep zich regelmatig schuldig maakte aan ellenlange jamsessies zonder kop of staart. De jamsessie Sister Ray werd indertijd wel terecht op plaat uitgebracht, omdat de bandleden daarin veel verder gingen in het onderzoeken van de uiterste grenzen die door een rockgroep bereikt konden worden. In het algemeen kan gesteld worden dat de eigenlijke plaatopnamen die hier voorbeeldig en chronologisch geordend de revue passeren, superieur zijn aan het restmateriaal. Een door Lou Reed zelf gemaakte, alternatieve mix van het titelloze derde Velvet Underground-album haalt zijn stem meer naar voren en doet de muziek, los van de vraag of een dergelijke kunstgreep niet onder de noemer geschiedvervalsing geplaatst moet worden, meer recht dan de wollige sixties-sound van het origineel.

In het hectische vijfjarige bestaan overleefde The Velvet Underground enkele ingrijpende wijzigingen van de bezetting. Vooral het vertrek van John Cale na het jachtige album White Light/White Heat was van grote invloed op het groepsgeluid, in die zin dat er steeds meer ruimte kwam voor toegankelijke popsongs als de lieflijke ballade Pale blue eyes of het door drumster Maureen Tucker gezongen slaapliedje After hours. Vooral de outtakes verraden Lou Reeds voorliefde voor musical-achtige deuntjes als I'm sticking with you, een niemendalletje dat indertijd kennelijk te licht werd bevonden om op te wegen tegen de hartverscheurende klaagzang van een travestiet als Candy says of het in de zij-vorm geschreven, maar wel degelijk autobiografische Rock and roll ('Her life was saved by rock and roll' sloeg op hemzelf, zoals Reed later verklaarde in zijn tekstenbundel Between Thought And Expression).

Meer nog dan de zwanenzang Loaded, een verrassend aardige elpee gemaakt door een vakkundige popgroep die bijna niets meer gemeen had met de onaangepaste anti-rockgroep van het debuut, bieden enkele uit de archieven opgediepte 'verloren' nummers een verrassend inzicht in de manier waarop Lou Reeds latere solocarrière zich zou ontwikkelen. Al in 1968 nam hij een vroege versie op van een nummer dat tot de sleutelsongs van zijn meesterwerk Berlin zou gaan behoren. In de nadagen van The Velvet Underground werkte hij aan songs die onder meer terecht zouden komen op Transformer. Een band-uitvoering van Satellite of love laat horen hoe producer David Bowie het nummer later voorzag van een grappig achtergrondkoortje, een versiersel dat niet ten goede kwam aan de zeggingskracht van een song over de verpletterende jaloezie van een bedrogen minnaar.

Los van het vele studiemateriaal dat fanatieke napluizers van het Velvet Underground-verleden hier krijgen aangereikt, bestaat de grootste verdienste van Peel Slowly And See uit het feit dat de door Andy Warhol ontworpen, afpelbare bananensticker van de debuutelpee in ere wordt hersteld. De cd-box kan samen met Warhols hoes-met-rits van de Rolling Stones' Sticky Fingers gekoesterd worden als een authentiek stukje pop-art; een relikwie uit een tijdperk waarin de grenzen van de populaire cultuur nog dagelijks werden verlegd. Zelfs na honderd keer afpellen, weet ik uit ervaring, blijft de banaan nog goed plakken.

    • Jan Vollaard