Chassé Theater: akoestiek nog stug en droog

BREDA, 12 OKT. Binnen vijf jaar krijgt het Brabants Orkest in de eigen provincie de beschikking over vier nieuwe zalen - een uniek feit in de Nederlandse orkestgeschiedenis. In 1992 werd het Muziekcentrum in Eindhoven geopend, in Tilburg is men net begonnen met de bouw van een Muziekzaal. En onlangs werden twee zalen van het Chassé Theater in Breda in gebruik genomen. De Vencozaal in het Chassé Theater is ook de eerste grote zaal in ons land waarbij meteen een elektronisch akoestisch hulpsysteem is geïnstalleerd.

Tot een paar jaar geleden speelde het Brabants Orkest meestal onder treurige akoestische omstandigheden in het POC in Eindhoven, het Casino in Den Bosch en Concordia in Breda. Ooit had Breda een prima concertzaal in het Turfschip. Maar de goede akoestiek was weg toen exploitant Van der Valk de zaal opsierde met geluid verstrooiende lampen en muziek opslorpende gordijnen.

De nieuwe grote zaal in Eindhoven is gebouwd als een echte concertzaal met een uitstekende akoestiek, waarbij prof. Piet de Lange optrad als adviseur. Ook de nieuwe Muziekzaal in Tilburg, waarbij de akoesticus Metkemeijer van het bureau Peutz is ingeschakeld, krijgt de akoestiek van een pure concertzaal.

In Breda ligt dat geheel anders. De twee nieuwe zalen zijn beide multifunctioneel, wat bijzondere problemen opleverde voor akoestisch adviseur Prinssen uit het Brabantse Uden. In de VSB-zaal kunnen concerten worden gegeven, maar hier zijn ook allerlei toneelvoorstellingen mogelijk, terwijl de tribune met 730 stoelen op luchtkussens ook kan worden weggeschoven. De natuurlijke akoestiek in deze zaal is flexibel en varieert van een nagalmtijd van 1.1 seconde voor toneel tot 1.9 seconde bij symfonische concerten. Om en boven het orkest bouwt men dan met schotten en een plafond een 'orkestkamer', die voorkomt dat de muziek in de toneeltoren verdwijnt.

Die nagalm van 1.9 seconde is in de praktijk nog niet haalbaar. De gemeente Breda heeft nog steeds niet de 50.000 gulden ter beschikking gesteld voor de twee plafonddelen waarin de verlichting boven het orkest moet worden geïnstalleerd. Van het plafond ontbreekt nu twee tot driehonderd vierkante meter, wat resulteert in een nagalmtijd van slechts 1.6 seconde.

Vorige week maandag, toen het Brabants Orkest hier voor het eerst optrad, klonk het orkest in Mendelssohns Meeresstille und glückliche Fahrt stug, droog en zonder resonans. En ook de Stradivarius van Pierre Amoyal, de solist in het Vioolconcert van Brahms, straalde niet, hoewel zijn instrument dateert uit 1717, de 'gouden periode' van de vioolbouwer uit Cremona.

De Vencozaal (1286 stoelen) is een echte theaterzaal met een orkestbak voor musicals, opera en solisten met microfoon. Maar ook het Brabants Orkest speelt hier voor een groot publiek, in de oude orkestkamer uit Concordia. Hier wordt de natuurlijke akoestiek ondersteund door het door Prinssen ontworpen systeem SIAP (System for improved acoustical performance). Daarmee verbeterde Prinssen de afgelopen jaren al de akoestiek in het Bossche Casino en het Bredase Concordia. Het digitale SIAP-systeem functioneert inmiddels ook in zalen in Antwerpen, Southend en Hongkong.

Prinssen adviseerde architect Hertzberger om zijn aanvankelijk breed uitwaaierende zaalontwerp te versmallen, om niet dezelfde fout te maken als waarmee het Amsterdamse Muziektheater kampt. Daar is door gebrek aan zij-reflecties in het midden van de zaal te weinig geluidsvolume. Microfoons boven het Bredase toneel vangen het geluid op en versterken het deels via een 34-kanaals installatie met luidsprekers naast de toneelopening en in de zaal.

Ook hier is het nog te vroeg voor een gefundeerd definitief oordeel over de kwaliteit van de akoestiek. De voorstelling van Aida door de opera uit de Bulgaarse stad Rousse gaf woensdag een gevarieerd beeld. De diepe orkestbak was slechts zeer gedeeltelijk gevuld met een orkest van een man of dertig. Niettemin was de klank onwaarschijnlijk luid, net als het geval was bij de titelrolvertolkster. Andere zangers klonken beduidend zachter. Wel kan worden gezegd dat vervorming afwezig lijkt en dat ondanks het extra geluid uit de luidsprekers, het publiek de zanger niettemin hoort zingen vanuit de richting waar die staat en niet van terzijde of van boven.

De akoestiek van de Vencozaal heeft al faam in New York. In juli kwam de staf van het akoestisch miserabele Vivian Beaumont-theater in het Lincoln Center in Breda luisteren en bestelde bij Prinssen een SIAP-systeem, dat nu al in New York wordt geïnstalleerd. Prinssen zegt ook kans te zien de akoestiek van het Amsterdamse Muziektheater voor zo'n half miljoen te verbeteren.