Vetgemeste haan nog altijd beste schaker

ROTTERDAM, 11 OKT. De match tussen Gari Kasparov en Viswanathan Anand is voorbij. Er werd niet veel verwacht van hun achttiende partij en ze deden gisteren inderdaad geen moeite om te veinzen dat er nog echt gestreden werd. Na twaalf zetten en iets meer dan een kwartier speeltijd werd de verwachte remise overeengekomen. Zo werd de eindstand 10,5-7,5 voor Kasparov.

Maandag had hij al zijn wereldkampioenschap veilig gesteld, nu heeft hij ook de match gewonnen en daarmee de eerste prijs. Een miljoen dollar voor de winnaar, een half miljoen voor de verliezer wordt er voor het gemak meestal gezegd. Vier weken geleden lieten welingelichte kringen die dicht bij Anand stonden al weten dat er tien procent van het prijzengeld was afgeknabbeld en dat er misschien nog meer zou volgen. Kasparov ontkende heftig. Een paar weken later werd meegedeeld dat het prijzenfonds weliswaar anderhalf miljoen zou blijven, zoals aangekondigd, maar dat de spelers geheel vrijwillig tien procent hadden afgestaan om bij te dragen aan de kosten van televisie-uitzendingen over de match. Het viel nog mee, want bij een eerdere match tussen Anand en Kamsky werd het aangekondigde prijzengeld opeens zomaar gehalveerd.

Het is geen gierigheid van de PCA, Kasparovs bond die dit alles organiseert. Ze hebben het geld eenvoudig niet. De eindjes moeten moeizaam aan elkaar geknoopt worden. Alle retoriek over het nieuwe schaakleven met grote sponsors en liefdevolle aandacht van de massamedia kan niet uitvlakken dat vijf jaar geleden het prijzengeld voor het wereldkampioenschap schaken meer dan twee keer zo hoog was als nu. De chaotische toestand in de schaakwereld, met Kasparov als wereldkampioen van de PCA, Karpov als wereldkampioen van de FIDE en Fischer als wereldkampioen van de nostalgische dromers over de goede oude tijd, is niet bevorderlijk voor het vinden van solide geldschieters.

Na de partij werden Kasparov en Anand in New York voor de televisie gehaald. Kasparov zei dat hij in 1985, toen hij wereldkampioen werd, dacht dat dat het mooiste moment van zijn leven was, maar dat hij nu ook heel blij was. Hij bedankte zijn moeder. Anand bedankte zijn ouders. Kasparov zei dat het een prachtige match was geweest. Voor het eerst sinds lange tijd was er volgens hem massale belangstelling voor een wereldkampioenschapsmatch zonder schandalen en zonder scheldpartijen tussen de spelers. Grote sponsors, massamedia, de bekende tekst. Een nieuwe periode in de schaakgeschiedenis was aangebroken. Anand zei dat hij hoopte dat de schakers plezier aan hun partijen hadden beleefd. Deze kleine details weet ik doordat een schaakliefhebber in India, waar de televisiebeelden midden in de nacht werden uitgezonden, er rechtstreeks verslag van deed voor de Internet Schaakclub. Wat de informatievoorziening betreft is de schaakwereld werkelijk de moderne tijd binnengetreden.

Toen deze match begon waren de verwachtingen hoog gespannen. Ze zijn niet uitgekomen. Er waren veel saaie remises en maar heel weinig inhoudsrijke partijen. Spannend was het maar even, toen Anand een voorsprong had genomen. Daarna leek het of Anand van zijn eigen succes geschrokken was en zich als een verlamd konijn liet slachten.

Er is bijna altijd strenge kritiek op matches om het schaakwereldkampioenschap. Vaak is die kritiek onrechtvaardig. Ieder foutje wordt door de hele schaakwereld onder de loep genomen en het vele moois dat er vertoond wordt, wordt over het hoofd gezien. Maar deze keer dachten de spelers er zelf net zo over. Vorige week zei Kasparov al dat Anand veel sterker was dan hij in New York had laten zien. Kasparov dacht dat Anand door een te intensieve voorbereiding het plezier in het spel verloren had en daardoor verkrampt was, en zijn sterke eigenschappen, het flitsende aanvalsspel, de bliksemsnelle berekening van gecompliceerde varianten, niet tot zijn recht had laten komen. Iemand die Kasparov 'de verantwoordelijke voor de ideologie in het kamp van Anand' noemde, zou Anand hebben willen laten spelen als Karpov. Uit een interview met Anand dat deze week in het Duitse tijdschrift Der Spiegel staat, blijkt dat deze kritiek van Kasparov de spijker op de kop sloeg. Veel ervan herhaalt Anand in eigen woorden.

Anand vond, en weinigen zullen hem tegenspreken, dat hij niet door sterk spel van Kasparov had verloren, maar door zijn eigen grove stommiteiten. “In de elfde en dertiende partij had Kasparov een mes klaar dat voor iedereen zichbaar was. Maar ik ben vrolijk in het mes gelopen.“ Anand is erg onvriendelijk over Kasparov in dat interview, meer dan hij ooit is geweest. Hij moet hevig geleden hebben de afgelopen maand. Over de keren dat hij een blunder had gemaakt: “Zulke momenten kan geen mens navoelen. Gari zit daar, zo tevreden met zichzelf als een vetgemeste kalkoense haan. En ik denk: verdomd, hoe kon ik toch in zo'n stomme val lopen.“

Alles goed en wel, blunders komen als de spanningen sterker zijn dan het karakter van de schaker, en Kasparov maakte die blunders niet. Tien en een half jaar is hij nu wereldkampioen. Aan het begin van deze match dachten velen, onder wie ikzelf, dat zijn beste tijd voorbij was en dat Anand een mooie kans had om hem af te lossen. Het kwam wel heel anders uit. Nu wordt er gezegd: misschien Kamsky, misschien toch weer Karpov. Wie weet. Het is waar dat Kasparov zijn top achter de rug heeft. Maar het bewijs dat iemand anders op gelijke hoogte met hem zou staan, is bij lange na nog niet geleverd.

Wat nu verder? Karpov en Kamsky moeten spelen om het wereldkampioenschap van de FIDE. Waar en wanneer en of het echt door zal gaan, geen mens die het weet. De winnaar speelt tegen Kasparov om het absolute wereldkampioenschap van de wereldkampioenen. Tenminste als duizend ruzies en vetes tegen die tijd zijn bijgelegd. Een geloofwaardige organisatie die dit alles in goede banen zou kunnen leiden, bestaat niet meer in de schaakwereld.

Wit Kasparov-zwart Anand, achttiende partij.

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 a7-a6 6. Lf1-e2 e7-e6 7. 0-0 Lf8-e7 8. a2-a4 Pb8-c6 9. Lc1-e3 0-0 10. f2-f4 Dd8-c7 11. Kg1-h1 Tf8-e8 12. Le2-f3 Remise. Een diagram zou teveel eer zijn voor deze zettenreeks.