Nobelprijs natuurkunde voor twee Amerikanen

ROTTERDAM, 11 OKT. De Amerikanen Martin L. Perl en Frederick Reines hebben de Nobelprijs voor de natuurkunde gewonnen. Dit heeft de Zweedse Academie van Wetenschappen vandaag in Stockholm bekendgemaakt.

Perl (68) en Reines (77) delen de prijs van 1,6 miljoen gulden voor de ontdekking van twee subatomaire deeltjes, het tau-lepton en het neutrino. In een toelichting stelt de Zweedse Academie dat het werk van beide experimentatoren heeft bijgedragen tot beantwoording van de vragen “welke de kleinste bouwstenen van de materie zijn, welke eigenschappen ze bezitten en wat ze ons vertellen over verleden en toekomst van het heelal”.

Perl en zijn collega's vonden in de jaren zeventig na een intensieve speurtocht in een deeltjesversneller in Stanford het tau-deeltje, een zwaardere variant van het elektron. “Ik ben heel blij met deze bekroning”, aldus prof.dr. K.J.F. Gaemers, wetenschappelijk directeur van het Nationaal Instituut voor Kernfysica en Hoge-Energiefysica (NIKHEF) in Amsterdam, in een commentaar. Gaemers was indertijd als post-doc aan Stanford verbonden en voerde in het kader van Perls zoektocht enkele theoretische berekeningen uit.

Reines, verbonden aan de Universiteit van Californië, pionierde begin jaren vijftig met experimenten in kerncentrales die leidden tot de ontdekking van het neutrino. Dat is een minuscuul deeltje dat zo weinig interactie met de materie aangaat dat het met gemak dwars door de aarde vliegt. “Het was”, aldus prof.dr. F.A. Berends van het Instituut Lorentz in Leiden, “al in de jaren dertig door de theoretisch fysicus Wolfgang Pauli gepostuleerd. De Zwitser had het deeltje nodig om niet in conflict te komen met de behoudswetten van energie en impuls. Toen Pauli van de ontdekking hoorde, zo gaat het verhaal, toonde hij zich weinig verrast. 'Ik wist het al', was het commentaar.”

Het tau-deeltje en het neutrino zijn beide leptonen en maken deel uit van het zogenoemde 'Standaardmodel', de theorie die de elementaire deeltjes en hun wisselwerkingen met verbluffende precisie in kaart heeft gebracht. De prijs wordt op 10 december in Stockholm uitgereikt.