Duizenden nemen in weekeinde deel aan piramide-spelen; Stom als je geen Ferrari wil

AMSTERDAM, 10 OKT. “Het was de afschuwelijkste zondagmiddag uit mijn leven. Zelfs voor alle geld van de wereld wil ik niet nog eens in zo'n zaaltje zitten.” Beduusd en ook kwaad kijkt Selma (41) terug op de bijeenkomst van een Duitse organisatie in Amsterdam.

“Wie wil er niet in een Mercedes rijden?”, had een man in een partyhouse vanaf een podium geschreeuwd tegen een zaal met honderd mensen. “Wie wil er niet verre reizen maken? Je bent stom als je niet in een Ferrari wilt rijden. Vanaf vandaag verwerf je rijkdom voor het leven.”

Vele tienduizenden mensen hebben zich de afgelopen maanden laten overhalen mee te doen aan een piramide-spel: wie 4.900 Duitse marken inlegt, zou binnen een half jaar 70.000 marken kunnen verdienen. Het spel is gebaseerd op het aloude principe van de kettingbrief, waarbij de geadresseerde een brief enkele malen kopieert en dan weer verder verspreidt. Alleen gaat het niet langer om het ansichtkaarten, sokjes, Tupperware of andere produkten die je moet slijten, maar om geld. Een deelnemer moet nieuwe deelnemers aanbrengen en ontvangt daar telkens 1.000 mark voor. Wie tot bovenin in de piramide doordringt, zou in korte tijd tienduizenden marken incasseren.

In Zwolle, Assen, Groningen, Den Bosch, Amsterdam en Haarlem komen ieder weekend honderden mensen naar de 'piramide'-bijeenkomsten die met grote geheimzinnigheid omgeven zijn. De 'hoogste bazen' wonen in Duitsland en zijn niet bereikbaar om enige uitleg over hun organisatie te geven. In Duitsland zelf is het spel in een aantal steden verboden. Het piramidespel verspreidt zich nu als een olievlek over Nederland. De organisaties opereren onder namen als Top, Jump, Titan, Take Off en Life.

In een Van der Valk-hotel werd afgelopen zondag een van de eerste Top-bijeenkomsten in Haarlem gehouden. Een voormalige caféhouder, W. Leistra, is nu 'manager' bij Top. Het bevalt hem goed. Hij begroet de nieuwe gasten met grote voorkomendheid. Vragen wimpelt hij af met een dienstbare lach.

Achter geblindeerde ramen (“tegen de zon”), zitten zo'n honderd mensen in theateropstelling geduldig te wachten. De verwachtingen zijn hooggespannen, omdat rijkdom in het vooruitzicht is gesteld. “Het enige wat ik weet is dat het om een hoge inzet gaat die heel snel vruchten afwerpt”, zegt een jongen bij binnenkomst. Een al ingewijde vrouw op leeftijd zegt dat zij met het piramidespel “de baan van haar leven” heeft gevonden. “Vroeger bracht ik artikelen aan de man, maar daar ben ik geen cent rijker van geworden. Nu draai ik al vijf weken met Top mee: iedere zaterdag en iedere zondag.” Ze heeft, naar eigen zeggen, al bijna 5.000 marken aan het spel overgehouden. Ze glimlacht uitnodigend naar haar introducés, aan wie zij geld hoopt te verdienen als ze ook besluiten aan het piramidespel mee te doen.

Pagina 7: Schreeuwen en dansen om snel rijk te worden

De middagen verlopen in de meeste plaatsen volgens hetzelfde schema. Na de eerste kennismaking wordt een buffet aangeboden. Om de schroom bij mensen weg te nemen, wordt 'knalharde' muziek gedraaid. De Top-deelnemers gaan staan en beginnen te juichen en te joelen. Zij schreeuwen het uit van rijkdom, want ze hebben zelf hun 4.900 marken al ingelegd en moeten nu hun introducés overtuigen hetzelfde te doen. Selma: “Mijn vriendin geneerde zich wel, maar ging ook uit haar dak. Ze zei: ik moet wel, ik wil gewoon geld verdienen.”

Verschillende introducés op de bijeenkomsten in Amsterdam en Haarlem zeggen dat vriendschappen op de proef worden gesteld door het spel. De organisatie raadt dan ook aan niet je allerbeste vrienden uit te nodigen, maar wel bijvoorbeeld ex-collega's - die blijken welwillender te zijn. Sommige 'vrienden' worden woedend als het bij nader inzien om een geldspel blijkt te gaan.

De organisatie verzoekt de genodigden vriendelijk doch dwingend hun partner mee te nemen naar de eerste bijeenkomst, omdat bijna vijfduizend mark een behoorlijk bedrag is en daarover moet geen ruzie in de huishouding ontstaan. De organisatie verstrekt ter plekke leningen aan nieuwe piramide-spelers. Zeventig procent van de nieuwe leden doet mee met geleend geld, zo houdt de organisatie de toehoorders voor. De aflossing bedraagt een jaar lang 510 gulden per maand.

In de zaal in Amsterdam wordt druk gespeculeerd. Zou je nog iets van het geld terugzien? “Ik zag dollartekens in de ogen van de nieuwkomers. En mensen die al geld hadden verdiend, dachten alleen nog maar in keukens en Porsches”, zegt een anonieme bezoeker die afzag van deelname en zich nog steeds een beetje schuldig voelt tegenover degene die hem had geïntroduceerd.

In de pauze worden formulieren uitgedeeld die de introducés moeten invullen. Op dit 'contract' staat dat het uitdrukkelijk verboden is met derden over de bijeenkomst en de organisatie te praten op straffe van 10.000 mark. Selma zei tegen haar vriendin dat ze een valse naam zou opgeven omdat ze niets met deze bijeenkomst te maken wilde hebben. “Dat heeft geen zin”, antwoordde de vriendin, “ik heb jouw gegevens bij de ingang al op de envelop geschreven. Daar zit jouw 60 gulden voor de toegang in en die gegevens worden straks vergeleken met het formulier.”

In Zwolle dienden mensen die zich gedupeerd voelden door de organisatie Titan, klachten in bij de politie. Zij zeiden 'afgeperst' te zijn, 'valse contracten te hebben moeten tekenen' en 'onderdrukt te zijn'. Officier van justitie mr. A. L. Speijers in Zwolle heeft met de politie overlegd of en hoe het openbaar ministerie kan optreden tegen de organisatie Titan, die in de noordelijke provincies het piramidespel organiseert. De politie heeft een onderzoek ingesteld. Er zijn politiemensen in de Zwolse IJsselhallen geweest en zij kwamen tot de conclusie dat het hier geen 'verboden organisatie' betreft. Volgens Speijers zal het OM dan ook niets ondernemen omdat er geen sprake is van oplichting. Speijers: “Degene die inlegt, doet dat geheel uit eigen beweging. Er is ook geen sprake van een gokelement want je moet zelf actie ondernemen om in de piramide te overleven. Je koopt jezelf in de organisatie in en dat is niet strafbaar.”

Niettemin wil Speijers waarschuwen tegen het spel. “We kunnen niet meer doen dan ruchtbaarheid geven aan de praktijken van de organisatie. Dat er risicovolle kanten aan zitten, staat voor ons vast.”

In Amsterdam zijn nauwelijks klachten binnengekomen over het spel. Een woordvoerder van de politie houdt er rekening mee dat dat ook te maken kan hebben met het feit dat de mensen een geheimhoudingsplicht hebben ondertekend.

De fiscus kan evenmin optreden tegen het piramidespel. Eventuele winst wordt niet aangemerkt als inkomen, maar als giften die deelnemers aan elkaar doen. De hoogte van de giften laat zich moeilijk controleren. De organisatie Top (voluit: Tower of Power) presenteerde zichzelf aanvankelijk als 'marketingorganisatie', maar zou zich om fiscale redenen nu als 'spelorganisatie' hebben ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. Navraag bij de Kamer van Koophandel in Amsterdam levert één organisatie op met deze naam: een internationale basketbalorganisatie uit de Verenigde Staten die sinds februari 1995 in Amsterdam gevestigd is om deze sport te promoten. Ook bij de Kamers van Koophandel in andere steden komt de naam Top of daaraan gelieerde organisaties niet voor.

In het Duitse Westerstede zit het hoofdbureau van Top. Ook daar mogen medewerkers niets zeggen over hun werk. Na enig aandringen wordt alleen de mogelijkheid tot het faxen van enkele vragen geboden. De antwoorden kwamen vanmorgen. De organisatie ontkent in Nederland een piramidespel te organiseren, maar bevestigt wel dat 'leden' van Top heel snel veel geld kunnen verdienen. En overigens: geen commentaar.