Aantal zelfmoorden onder gedetineerden sterk gestegen

ROTTERDAM, 10 OKT. Het aantal zelfmoorden in Nederlandse penitentiaire inrichtingen ligt dit jaar aanzienlijk hoger dan vorig jaar. Dit blijkt uit cijfers van het ministerie van justitie. Afgelopen vrijdag kwamen in het huis van bewaring aan de Rotterdamse Noordsingel op één avond twee gevangenen door ophanging om het leven. Tot nu toe pleegden dit jaar vijftien gedetineerden zelfmoord, vorig jaar bedroeg dat aantal drie.

Negen van de vijftien gevangenen die dit jaar zelfmoord hebben gepleegd, bevonden zich in een huis van bewaring, twee in een strafinrichting voor vrouwen, één in het penitentiair ziekenhuis te Scheveningen en één in een tbs-inrichting. In het Rotterdamse huis van bewaring was zelfmoord dit jaar nog niet eerder voorgekomen. Vorig jaar pleegden drie gevangenen zelfmoord, in 1993 en 1992 acht.

De twee gevallen van afgelopen vrijdag hadden volgens een onderzoek van een onafhankelijk rechercheteam niets met elkaar te maken. De eerste zelfmoord werd ontdekt rond zes uur 's avonds, de tweede rond elf uur. De gedetineerden (40 en 45 jaar) zaten op verschillende afdelingen en kenden elkaar niet. Met beiden was volgens geneeskundig inspecteur Th.J. de Man van het ministerie van justitie binnen een half uur voor hun dood nog gepraat.

Eén van de gevangenen was veroordeeld tot drie jaar wegens overtreding van de opiumwet. Hij verbleef sinds een half jaar in de Rotterdamse cel. Zijn advocaat heeft de gevangenisdirectie om opheldering gevraagd omdat hij twee weken geleden nog overplaatsing naar het penitentiair ziekenhuis in Scheveningen had geadviseerd.

De andere gevangene was door de rechter ontslagen van rechtsvervolging en wachtte sinds januari op plaatsing in een TBS-kliniek. Zijn begeleider van het Rotterdamse bureau voor rechtshulp, H.W. de Jong, was geschokt door de zelfmoord, die totaal onverwachts kwam. “Hij zat sinds januari letterlijk te wachten. Op zijn stoel, doodstil, er gebeurde maar niets. Hij had geen enkel zicht op spoedige plaatsing. Toen hij doodging stond hij tiende op de wachtlijst van het Meijersinstituut in Utrecht, en dat is alleen nog maar waar de selectie plaatsvindt.”

Volgens De Jong, ook verbonden aan de vereniging voor strafrechthervorming Coornhert-Liga, is het aantal gevangenen dat eigenlijk thuishoort in de normale geestelijke gezondheidszorg de laatste jaren sterk gestegen. E. de la Chambre, oud-directeur van de Bijlmerbajes, schat dat momenteel drie procent van de gevangenen “zeer ernstig gestoord” is en zes tot zeven procent “gestoord”, wat inhoudt dat ze last hebben van ernstige neurosen. Volgens De Jong lijdt zelfs dertig tot vijftig procent van de gevangenen aan een psychische stoornis. De schattingen lopen zover uiteen omdat er verschillende definities zijn van 'psychisch gestoord'.

Volgens geneeskundig inspecteur De Man was bij de suïcidegevallen van dit jaar vaak sprake van “psychische, zoniet psychiatrische stoornissen”. Het verbaast hem niet dat de meeste zelfmoorden voorkomen in een huis van bewaring, waar gevangenen in afwachting van hun veroordeling in voorlopige hechtenis zitten. “De gedetineerde is daar minder bekend dan in gevangenissen, soms komen ze direct van de straat. En het kan zijn dat ze zitten te wachten op een vonnis waar ze heel bang voor zijn.” De wachttijd voor plaatsing in een TBS-kliniek beloopt momenteel zes maanden tot een jaar.

Het ministerie van justitie verplicht gevangenisdirecties sinds kort bij zelfmoord een 'meldingsformulier' in te vullen. Overwogen wordt gevangenispersoneel een cursus te laten volgen, zodat het signalen van wanhoop beter kan herkennen.

    • Joke Mat