Tegen referendum gemeente; CDA: niet meer op één dag alle raden kiezen

EDE, 9 OKT. Het CDA wil gemeenten en provincies het recht geven zelf verkiezingen uit te schrijven. Dat zouden zij dan minimaal eens per zes jaar moeten doen.

Verdere veranderingen van het staatsbestel hoeven niet van het CDA. De christen-democraten zijn tegen het houden van volksraadplegingen en willen plaatselijke raadplegingen zelfs bij wet verbieden.

Dat blijkt uit de nota Bestuurlijke verandering, die de partij zaterdag in Ede heeft gepresenteerd tijdens een bijeenkomst van de CDA-bestuurdersvereniging.

Het CDA voelt er eventueel nog wel voor het kiesstelsel te veranderen in het 'Duitse model'. Daarin mag de kiezer bij Kamerverkiezingen twee stemmen uitbrengen: een op een regionale en een op een landelijke kandidaat. Het CDA vindt het (nog niet officiële) kabinetsvoorstel de lijsten voor de Kamerverkiezingen voor de ene helft uit landelijke en voor de andere helft uit regionale kandidaten samen te stellen, een halfzachte oplossing.

Het Tweede-Kamerlid M. Verhagen wees bij de aanbieding van de nota op de voordelen van het zelf uitschrijven van verkiezingen door gemeenten en provincies. Lokale bestuurders kunnnen direct verantwoording afleggen over een zaak waarover een conflict is ontstaan “in plaats van dat er doorgemodderd wordt tot aan de datum van de reguliere verkiezingen”. Een tweede voordeel is dat de verkiezingen niet zo worden overschaduwd door de landelijke politiek, zoals nu steeds meer het geval is.

Minister Dijkstal van binnenlandse zaken voelt niet veel voor het CDA-plan, dat hij “nogal revolutionair” noemde. Dijkstal (VVD) zei gisteren voor de NOS-radio te vrezen voor een chaotische situatie wanneer bijvoorbeeld in de ene gemeente eens in de drie jaar verkiezingen worden gehouden, een buurgemeente die eens in de zes jaar uitschrijft, terwijl een derde de burgers om de vier jaar naar de stembus roept. Hij voelt meer voor spreiding van de verkiezingen waarbij wel elke gemeente elke vier jaar verkiezingen houdt.

Staatssecretaris Kohnstamm van binnenlandse zaken toonde zich eerder dit jaar in een nota over kiesrechtaangelegenheden tegenstander van spreiding van Provinciale-Statenverkiezingen. Deze hebben een landelijke lading omdat de leden van de Provinciale Staten de leden van de Eerste Kamer kiezen. Spreiding van de provinciale verkiezingen zou betekenen dat de Eerste Kamer zou worden gekozen door zowel recent als minder recent gekozen Statenleden.

Eerder wees een van de commissies die adviseerde over staatkundige vernieuwing, de commissie-Van Thijn, het voorstel van spreiding van gemeenteraadsverkiezingen af, omdat het te veel symptoombestrijding zou betekenen. De commissie, waarvan ook de CDA'er A. Klink deel uitmaakte, meende in 1993 dat de kern van het probleem was gelegen in het feit dat de “lokale politiek kennelijk onvoldoende gezicht en profiel heeft om te voorkomen dat gemeenteraadsverkiezingen door nationale verhoudingen worden gedomineerd”.