Nigeria wil afkomen van drugs en slechte naam

KANO/LAGOS, 9 OKT. Met de eerste lucifer lukt het niet. Een hoge militair waagt een tweede poging en dan verspreidden de vlammen zich razendsnel over het met kerosine overgoten, met drugs volgestapelde platform. Een dikke rookwolk stijgt op boven de Noordnigeriaanse stad Kano. Cocaïne, heroïne, amfitamine, marihuana en andere drugs worden knetterend verslonden door het vuur. Giechelend zetten de aanwezige hoogwaardigheidsbekleders het op een lopen wanneer een onverwachte windvlaag de van drugs zwangere rookwolken hun kant doet uitwaaien.

Dit is de tweede openbare verbranding van drugs in twee maanden in Nigeria, onderdeel van de nieuwe oorlog tegen de internationale handel in verdovende middelen. Volgens buitenlandse drugsexperts in de zuidelijke metropool Lagos zijn Nigerianen de meest beruchte drugskoeriers ter wereld. De Verenigde Staten zetten begin vorig jaar Nigeria op een lijst van landen die geen Amerikaanse hulp meer mogen ontvangen, omdat de autoriteiten onvoldoende actie ondernemen tegen en mogelijk zelfs betrokken zijn bij de internationale handel in drugs. Nigeria wil van zijn slechte naam en van de drugs af. Door deze publieke verbranding willen de militaire autoriteiten laten zien dat het voor Nigeria nu echt menens is.

De verdovende-middelenshow is nog niet afgelopen. De 48-jarige Mama Laide, moeder van acht kinderen, wordt voor de aanwezigen en de camera's opgevoerd. Haar enkels zitten aan elkaar geketend. Agenten van de Nigeriaanse anti-drugsbrigade grepen haar drie dagen geleden op de internationale luchthaven van Kano. In haar lange, gevlochten haren zat 550 gram cocaïne verborgen. Met de KLM had zij naar Amsterdam willen gaan om vandaar door te vliegen naar Zürich of Londen. De diep ongelukkige moeder richt haar ogen vol schaamte naar de grond. Als de ceremoniemeester van de show haar de microfoon voor de mond houdt, murmelt ze na veel aandringen: “Dit had mijn derde reis als koerier zullen worden.”

Vijfduizend dollar per reis ontvangt een Nigeriaanse drugskoerier, vertellen drugsexperts. Verpakt in condooms slikken ze tot anderhalve kilo harddrugs in die ze na aankomst in het land van bestemming weer uitpoepen. Ze stoppen het in flessen whisky en reserve-onderdelen of wassen het door hun kleren. “Ze worden steeds vindingrijker”, aldus een drugsexpert.

Antonio Mazzitelli werkt bij het Internationale Drugs Controle Programma van de Verenigde Naties in Lagos. 'For an ecology of the mind' staat er op een affiche met zwevende vlekken in zijn kantoor. Hij is de enige van de buitenlandse strijders tegen drugs in Lagos wiens naam in de krant mag. Alle anderen willen hun identiteit geheim houden. “Nigeria was tot een jaar geleden een belangrijk transitpunt voor heroïne uit Birma, Thailand, Laos, Pakistan en Afghanistan naar de VS en voor cocaïne vanuit Brazilië naar Europa”, begint Mazzitelli. “Na acties van de Nigeriaanse autoriteiten op de luchthavens tegen corrupte ambtenaren is dat sinds kort minder het geval. Maar de Nigerianen buiten het land zijn nog steeds belangrijke koeriers en in Nigeria zelf opereren drugsbaronnen zonder dat hun drugs noodzakelijkerwijs het land binnenkomen.”

Een nieuwe en belangrijke ontwikkeling in de internationale drugshandel is dat Nigerianen zich steeds meer zelf met de produktie, handel, het transport en de distributie gaan bezighouden. “Ze zijn zeer bedreven geraakt in het vak. Ze benaderen nu zelf de producenten in bij voorbeeld Turkije en gaan naar de consumenten in Europa en Amerika. Vroeger waren ze slechts tussenpersonen”, aldus Mazzitelli. “Ze zijn bijvoorbeeld betrokken bij de produktie van synthetische drugs als XTC. Vroeger waren ze in dienst van handelaren, nu nemen ze de handel over. In sommige steden in Amerika en Europa controleren ze al meer dan de helft van de distributie. Nigerianen zijn zakenlui, alles wat te verhandelen valt, daar houden ze zich mee bezig.”

Nu Nigeria zelf minder een doorvoerland is geworden, zijn andere Afrikaanse luchthavens doelwit geworden van de internationale drugsbestrijders. Zuid-Afrika, Ethiopië, Kenia, Kaapverdië, Benin en Ghana worden genoemd als transitroutes. “Afrika verkeert in grote financiële zorgen en daarom wordt het steeds gemakkelijker voor drugsbaronnen om regeringen of individuele ambtenaren om te kopen”, stelt Mazzitelli. “Wat kun je doen als ambtenaren zulke lage salarissen ontvangen?”

Generaal Musa Bamaiyi staat aan het hoofd van de Nigeriaanse anti-drugsbrigade. De brigade stond bekend als hopeloos corrupt. Het breekpunt van twee jaar geleden toen zijn organisatie op de luchthaven van Lagos 200 kilo heroïne uit Thailand confisqueerde. Enkele weken later bleek 20 kilo uit het pakhuis van de brigade spoorloos verdwenen. Onder druk van de VS kwam Bamaiyi in actie en ontsloeg 150 van zijn 250 personeelsleden. “Ik ben nog steeds zeer bezorgd over de eerlijkheid van de staf”, zegt Bamaiyi.

Zonder expliciete beschuldigingen te willen uiten erkent Bamaiyi de betrokkenheid van hooggeplaatste Nigerianen in de internationale drugshandel. Volgens de experts onderhouden drugsbaronnen goede contacten “tot in de hoogste kringen in Nigeria”. Bamaiyi waarschuwt: “We willen niet dat drugsbaronnen dit land overnemen, we willen voorkomen dat Nigeria wordt vernietigd door de drugshandel.” Hij pleit ervoor om alle politici die zich aanmelden voor een rol in het aanstaande burgerregime te onderzoeken op eventuele banden met de handel in verdovende middelen.

De internationale drugsexperts prijzen Bamaiyi voor zijn voortvarende aanpak. De generaal toont zich weinig onder de indruk van deze complimentjes en speelt de bal onmiddellijk terug. “De VS hebben geen enkele reden om ons op een zwarte lijst te zetten wegens drugs en daarom sancties tegen ons uit te voeren”, verklaart hij. “Amerika is tegen ons, omdat hier het leger de macht uitoefent. De VS moeten politiek en drugs niet vermengen. Alleen door internationale samenwerking kan de oorlog tegen drugs succes opleveren.”

Bamaiyi's oorlog is nog lang niet gewonnen. De van corruptie doorzeefde Nigeriaanse samenleving biedt talrijke mogelijkheden voor drugsbaronnen. Ook Bamaiyi's eigen leger treft blaam. Onlangs werd in één van de kazernes in de noordelijke stad Kaduna een grote hoeveelheid harddrugs aangetroffen. Binnen de strijdkrachten heeft Bamaiyi's kruistocht verzet opgeroepen, kennelijk heeft hij op gevoelige tenen getrapt, en daarom wordt er druk uitgeoefend hem uit zijn functie te ontzetten.

In Nigeria zelf ontwikkelt zich voor het eerst een consumentenmarkt. Leden van de talrijke gewapende bendes in het land krijgen naar verluidt door hun bazen vaak in cocaïne of heroïne uitbetaald. Eén gram heroïne kost op de straten van Lagos niet meer dan 1.000 naira, ongeveer 20 gulden.

    • Koert Lindijer