J.S. Bach

Bach: Complete Cantates. Vol 1 (3 cd's; Erato 4509-98536-2) Bach: Organ Works. Vol 1 (Das Alte Werk, Teldec 4509-94458-2) Christoph Wolf (red.): De wereld van de Bach Cantates. Deel 1 (Uitg. Uniepres).

'Bachs muziek uitvoeren zoals hij dat zelf deed, is onmogelijk. Je kunt wel proberen de klankwereld en de esthetiek van Bach te reconstrueren (-). Je loopt de kans hierin goed te slagen, maar je kunt ook verzeild raken in een bloemlezing van historische regels.' Dat schreef dirigent/organist Ton Koopman in het boek De wereld van de Bach cantates, deel 1, dat gelijktijdig verscheen met het eerste deel van de mamoet cd-uitgave van alle Bach-cantates onder leiding van Koopman.

Van starheid is bij Ton Koopman nog nooit sprake geweest. Ook deze eerste reeks Bach-cantates lijken geen moment op een bloemlezing van dorre regels. Dat die regels wel grondig zijn bestudeerd, blijkt uit de zorgvuldige toelichting van Christoph Wolff, een van de belangrijkste Bach-exegeten van dit moment.

Wie die toelichting leest moet wel tot de conclusie komen, dat deze uitvoeringen een geslaagde 'reconstructie' zijn van Bachs klankwereld. Het accent ligt daarbij op de levendigheid van het musiceren. Vooral het orkest speelt prachtig, licht van toon, helder en zeer zelfverzekerd. Maar, hoe belangrijk het orkest in de cantates ook is, de muziek wordt gedragen door de vocalisten. En daar schort in deze eerste opname nog wel wat aan. Het solisten-kwartet mist homogeniteit. Bas Klaus Mertens is degelijk, maar weet de luisteraar zelden echt te raken. Bij countertenor Kai Wessel ligt het eerder andersom. Zijn durf, die sommige aria's ontroerend mooi maakt, wil nog wel eens met hem op de loop gaan. Barbara Schlick is vooral in de hoge regionen van haar partijen wat aarzelend en haar stem blijft aan de snerpende kant voor het warme geluid van Amsterdam Baroque Orchestra. Tenor Guy de Mey heeft net te vaak last van een neuzelige klank. Ook het koor is niet altijd evenwichtig, soms wat scherp en brallerig, soms juist timide. Wellicht zijn het kinderziektes. Koopman heeft zestig cd's de tijd om aan de muziek te slijpen - dan zijn we tien jaar verder.

Dat Koopman intussen tijd overhoudt om voor Teldec het complete orgelwerk van Bach op cd te zetten is een wonder. Ook die serie is kort geleden begonnen; op de eerste cd (schitterend opgenomen) bespeelt Koopman het Garrels-orgel van de Grote Kerk in Maassluis. Uit zijn interpretatie spreekt dezelfde gedrevenheid, hetzelfde enthousiasme als uit de cantates.

'Wanneer je de hoge technische moeilijkheidsgraad van de vocale en instrumentale partijen van Bach ziet, krijg je hoge achting voor zijn musici. Je mag hopen dat Bach ons zou accepteren voor zijn orkest en koor,' schreef Koopman in het eerdergenoemde boek. Waarschijnlijk zou Koopman zelf in ieder geval met open armen door Bach zijn begroet.