Een hardhorend agentschap

HET WIL STAATSSECRETARIS Schmitz (justitie) niet goed lukken met haar asielbeleid. Want dat is toch wel de conclusie van evaluaties van de nieuwe asielprocedure door de Algemene Rekenkamer en een eigen onderzoeksbureau. Het is niet gelukt de wachttijden terug te dringen en de nieuwe regels werken zelfs rechtszaken in de hand in plaats van ze te beperken.

Het zat allemaal ook wel tegen. De aantallen asielzoekers namen vorig jaar opeens sterk toe en tegelijk was er “een opeenstapeling van reorganisaties bij de betrokken instanties”, zoals de onderzoekers het uitdrukken. Zo werd de opvang van asielzoekers departementaal overgeheveld van welzijn naar justitie, kregen de rechtbanken te maken met een nieuwe wet voor het bestuursrecht en kwamen er nieuwe raden voor de rechtsbijstand. Door dit alles speelde ook nog de reorganisatie van de politie.

De voornaamste bron van narigheid blijft toch wel de verzelfstandigde Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). In het jongste Advocatenblad velde een deskundige een dodelijk oordeel: “Minder produktie met veel meer mensen en tegen veel hogere kosten.” Het regende zoveel klachten over de IND dat de Nationale Ombudsman de dienst eerder dit jaar opdroeg een aparte 'klaaglijn' te openen. Ook hier valt te wijzen op de explosieve ontwikkeling van het werkaanbod, waardoor bijvoorbeeld een groot aantal nieuwe medewerkers moest worden aangenomen en ingewerkt, en op allerlei administratieve aanpassingen. Om maar te zwijgen van het lastige buitenland dat de statusbepaling van asielzoekers soms danig tegenwerkt.

ER VALT ZO LANGZAMERHAND toch niet te ontkomen aan de indruk dat er bestuurlijk iets mis is met de IND, ondanks - of misschien wel juist door - het gebruik van een modern managementsjargon over “mission statements” en “kwaliteitsimpulsen”. De vreemdelingendienst heeft een traditie van ambtelijke arrogantie, waarin bijvoorbeeld de rechtshulpverleners als vijand gelden. Toch blijkt dat de kans op omslachtige juridische procedures afneemt wanneer in een vroeg stadium ruimte wordt gemaakt voor een serieuze gedachtenwisseling met de gespecialiseerde raadslieden van asielzoekers.

Volgens de onderzoekers bestaat nog steeds de neiging eerst snel een (afwijzende) beschikking te geven en pas later, als een procedure wordt aangespannen, inhoudelijk naar de zaak te kijken. De vreemdelingendienst is al jaren geleden gewaarschuwd door de commissie-Mulder, genoemd naar de overleden, ervaren oud-secretaris-generaal van het departement van justitie. Niet alleen de ambtelijke dienst maar ook de wetgever valt te verwijten dat hij té makkelijk heeft gerekend op de mogelijkheid asielverzoeken niet inhoudelijk te hoeven behandelen.

HET IS OPMERKELIJK dat ondanks alle problemen geen van de betrokken partijen voorstander is van nieuwe wetswijzigingen. Behalve dan de reparatie van het geheel schrappen van hoger beroep. Ook daar is trouwens krachtig tegen gewaarschuwd. Staatssecretaris Schmitz is voorstander van de reparatie maar stelt haar om praktische redenen toch weer uit. Dat is geen krachtig signaal. En de IND zelf? (Nog) meer personeel is gezien de jongste ervaringen slechts een recept voor nieuwe problemen. De asielzoekersstroom is dit jaar trouwens weer verflauwd, dus dat excuus gaat ook niet meer op. Alle reden om de leiding van de dienst rechtstreeks op de verantwoordelijkheid aan te spreken die, geheel eigentijds, dit 'agentschap' is verleend.