Echte zigeuners spelen elke soort van muziek

Concert: Palatca uit Transsylvanië en het Koçani Orkestar uit Macedonië. Gehoord: 5/10 Vredenburg, Utrecht. Koçani verder: 9/10 Rotown Rotterdam, 13/10 Willem II, Den Bosch, 14/10 't Beest, Goes. De serie 'Zigeunermuziek' wordt op 25/11 vervolgd in RASA.

Retteketetteketetteketet schettert het in de grote zaal van Vredenburg. De acht mannen op het podium staan er heel ontspannen bij, maar klinken als een op hol geslagen fanfare, althans op het eerste gehoor, als je nog moet wennen aan hun fladderende frasen en hun voorkeur voor flitsende tempi.

Het Koçani Orkestar uit Macedonië opende de serie 'Zigeunermuziek' en deed dat precies zoals men dat van zigeuners verwacht: met schwung en zwier en natuurlijk geheel uit het hoofd. Veel meer dan dat behelst het begrip 'zigeunermuziek' eigenlijk ook niet, want de zigeuners hebben hun muziek altijd ontleend aan de streek waar ze wel of niet toevallig huizen. In Pakistan bezweren ze desgewenst slangen, in Spanje spelen ze niet toevallig (flamenco) gitaar en in het kleine Macedonië (ex-Joegoslavë) gebruiken ze de muziek van grotere buren en/of overheersers van eeuwen her: Turken, Bulgaren en Roemenen.

De asymetrische maatsoorten en messcherpe modulaties zijn bij Koçani dan ook niet van de lucht en als het even saai dreigt te worden verhoogt men zonder moeite het tempo nog even. Trompettist en leider Naat Veliov is een virtuoos die een beetje show niet schuwt, sousafonist en achternaamgenoot Hikmat speelt ijzersterke baslijnen en percussionist Redzaim Juseinov heeft op slechts één trommel geen moeite met maatsoorten als 9/8 of 22/16, hij heeft tenslotte twee handen en verschillende vellen en stokken.

Polyfoon gearangeerde Weense walsen, Roemeense hora's, Bulgaarse roetsjenita's volgen elkaar op in een flinke vaart, maar ook voor een rockachtige beat of een stukje quasi New Orleans-jazz draait Koçani de hand niet om. Zo gaat dat met orkesten die gewend zijn het woord van de broodheer te spreken. Besnijdenis, trouwpartij of eindexamenfeest - ze staan klaar voor elke gelegenheid en recommandatie is hun reclame.

Dat het sjofel uitgedoste Palatca, uit het onder Roemenië ressorterende Transsylvanië minder decibellen de zaal in zond was verklaarbaar. Dit kwintet bestaat uitsluitend uit strijkers en sommige van hun instrumenten zijn arm aan snaren. De contra-altviolen hebben er maar drie en de bassist bespeelt uitsluitend één enkele snaar, zij het met een uiterst aansprekend geknars. Door merg en been ging bij deze groep het begrafenisrepertoire en een stuk 'voor het uitgeleide doen van de soldaten die naar het front gaan'. Over gelegenheidsmuziek gesproken.

    • Frans van Leeuwen