De werkelijkheid volgens schrijver Gore Vidal

Omnibus, BBC1, 22.40-23.30u.

Er zijn veel problemen bij het schrijven van memoires. Ik denk dat ik de mijne de titel A Tissue Of Lies zou moeten geven en het allemaal verzinnen, met als hoofdpersoon net zo'n verzonnen figuur als ik, zegt de Amerikaanse schrijver Gore Vidal in een documentaire over zijn leven.

Zijn autobiografie, Palimpsest, verschijnt deze maand en hij wordt deze week bovendien zeventig jaar. Reden voor een tweedelig portret in de Omnibus-serie onder de titel Gore Vidal's Gore Vidal. Het eerste deel wordt vanavond op BBC1 uitgezonden; deel twee volgt aanstaande maandag.

In de titel van het programma en in zijn uitspraak over het schrijven van een autobiografie schuilt ook het probleem met deze documentaire. Wat is de werkelijkheid zoals Vidal die zelf het liefst zou zien? Hij is immers een man vol tegenstrijdigheden. Hij zegt televisie een vies woord te vinden, maar toen zijn romans negatief werden ontvangen, verdiende hij zijn brood door voor de televisie te schrijven. Hij is een fel criticus van de Amerikaanse politiek, maar was goed bevriend met John en Jackie Kennedy. Een aantal van zijn romans is gebaseerd op autobiografische gegevens en handelt over homoseksualiteit, maar Vidal praat liever niet over zijn eigen liefdesleven. Kortom: een paradoxale man.

Het eerste deel van Gore Vidal's Gore Vidal vertelt veel over zijn jeugd. Zijn grootvader was de senator voor Oklahoma, Thomas Gore. Op 14-jarige leeftijd, net begonnen met schrijven voor de schoolkrant, nam Eugene Vidal jr de achternaam van zijn grootvader als voornaam. Dat Gore dus ook de meisjesnaam van zijn moeder was, nam hij voor lief, want: “Mijn moeder was een absoluut monster.”

“Ik wilde politicus worden, net als mijn grootvader,” zegt Vidal in het programma. “Maar ik kwam snel tot de conclusie dat een schrijver maar één taak heeft, namelijk om de waarheid te vertellen zoals hij die begrijpt en het doel van een politicus is: het spel nooit verklappen. Die twee dingen zijn dus in strijd met elkaar.” Toch stelde Vidal zich, aangemoedigd door Eleanor Roosevelt, in 1960 kandidaat voor de Democraten. Hij verloor, maar probeerde het nogmaals in 1982, volgens een naaste medewerker omdat hij de leeftijd had bereikt waarop hij dacht dat hij senator zou moeten worden. Zijn kandidatuur eindigde wederom in een nederlaag.

Gore Vidal heeft zich echter opgewerkt tot één van de amusantste commentatoren van de Amerikaanse politiek, cultuur, literatuur en sociale mores. Zijn ironische uitspraken laten niemand onverschillig: hij wordt òf geprezen òf uitgescholden. De documentaire laat zien dat Vidal zichzelf ziet als een ster en zijn vrienden blijken die mening met hem te delen. Volgens de actrice Susan Sarandon is hij nooit senator geworden omdat hij te slim is en voor de schrijver Kurt Vonnegut is hij de spitste onder de Amerikaanse schrijvers.

De uitspraken van vrienden en de zelfgenoegzaamheid van Vidal roepen de vraag op: gelooft Vidal in wat hij zegt, of zegt hij die dingen met een schuin oog gericht op het effect van zijn woorden? Uit deze documentaire worden we daarover niet veel wijzer.

    • Sue Baker