'O.J. Simpson' verandert het Amerikaanse recht

WASHINGTON, 7 OKT. De weerslag van het proces tegen O.J. Simpson op het Amerikaanse recht is nu al merkbaar. In allerlei rechtszaken in het land worden lessen getrokken uit het proces, dat dinsdag eindigde in vrijspraak. Bovendien worden sommige regels van het rechtssysteem aangepast op grond van de ervaringen met de zaak. Rechtsgeleerden verwachten dat het proces het juridische systeem de komende jaren nog verder zal beïnvloeden.

Advocaten van een van de verdachten van de bomaanslag, in april, op een overheidsgebouw in Oklahoma-Stad hebben de rechter vorige week verzocht de jury niet te isoleren om onrust en onvrede onder de juryleden te voorkomen. In verschillende andere zaken hebben rechters met een verwijzing naar de zaak-Simpson televisiecamera's de rechtszaal buitengesloten. En het Hooggerechtshof van de staat Californië heeft een regel ingesteld die, met ingang van afgelopen zondag, scherpe beperkingen stelt aan wat advocaten buiten de rechtszaal tegen journalisten mogen zeggen. Naar verwachting zullen andere staten dat voorbeeld volgen.

De politie in verschillende steden neemt haar procedures voor het verzamelen van bewijsmateriaal op de plaats van de misdaad onder de loep. Advocaten en aanklagers herzien tactische uitgangspunten, zoals de opvatting dat het bij een juryproces het beste is als slechts één advocaat het woord voert. En rechters hanteren de zaak-Simpson als schoolvoorbeeld van hoe een zaak kan uitlopen als de advocaat en de aanklager niet kort gehouden worden. Zowel het Congres als volksvertegenwoordigers op het niveau van de deelstaten hebben naar aanleiding van het proces strengere wetten aangenomen tegen geweld binnen het gezin. In veel plaatsen is het aantal vrouwen dat aangifte doet van mishandeling door echtgenoot of vriend volgens The New York Times meer dan verdubbeld.

Bij het publiek, dat het proces dagelijks in groten getale op de televisie volgde, heeft de zaak-Simpson verwachtingen gewekt over de werking van het rechtssysteem die ver van de dagelijkse praktijk staan. Rechters, advocaten en aanklagers door het hele land worden geconfronteerd met juryleden en verdachten die denken dat de behandeling van hun zaak net zo zal verlopen als het proces tegen de voormalige held van het football.

In de eerste maanden van het proces hoopten sommige commentatoren nog dat de grote belangstelling van de media het televisiepubliek een uniek inzicht zou geven in de werking van het rechtssysteem. Maar langzamerhand zijn alle deskundigen er wel van overtuigd dat de berechting van O.J. Simpson een op zichzelf staand geval was en daarom op geen enkele manier representatief voor de praktijk van het Amerikaanse strafrecht.

Maar toch moeten rechters kandidaat-juryleden uitleggen dat ze niet van hun gezin gescheiden zullen worden (dat gebeurt slechts in weinig gevallen) en dat ze zich ook niet op een maandenlange juryplicht hoeven voor te bereiden. Juryleden gaan er van uit dat ze vermaakt worden, getuige-deskundigen zullen zien, en rekenen op DNA-onderzoek. Bij een doorsnee-zaak is daar echter geen sprake van. Onlangs hoorde een rechter in Washington een jurylid zeggen dat ze een inbreker niet kon veroordelen omdat er een luchtje aan het geval zat: de zaak was veel te snel voor de rechter gekomen. En in New York sprak een jury een dief vrij omdat de openbare aanklager DNA-onderzoek had gedaan.

Volgens advocaten en rechters die dezer dagen in de Amerikaanse media aan het woord komen, is door de zaak-Simpson het wantrouwen onder de bevolking over getuigenissen van politieagenten en over de oprechtheid van aanklagers toegenomen. Door de racistische agent die zo'n belangrijke rol speelde in het proces-Simpson, zouden mensen nu veel eerder geneigd zijn te geloven dat politiemensen bewijsmateriaal kunnen vervalsen en het in sommige gevallen ook doen. In het algemeen zou het respect voor het rechtssysteem onder de Amerikaanse bevolking zijn afgenomen. In de ogen van velen is het verband tussen de kansen op vrijspraak van een verdachte en zijn financiële mogelijkheden door de zaak nog eens bevestigd.

Onder aanklagers bestaat de vrees dat verdachten indachtig O.J. Simpson minder gemakkelijk akkoord zullen gaan met een zogeheten plea bargain: een overeenkomst tussen verdachte en aanklager waarbij de verdachte in ruil voor een lagere straf een formele bekentenis doet. De overgrote meerderheid van de zaken in de VS wordt op die manier in betrekkelijk hoog tempo afgedaan. Het laten aankomen op een proces kunnen veel verdachten zich financieel niet veroorloven.

Het is overigens niet voor het eerst in de Amerikaanse geschiedenis dat een rechtszaak die door het hele land gevolgd is, zijn weerslag heeft op de rechtspraktijk. Zo leidde de ontvoering van het zoontje van de vliegenier Charles Lindbergh, een cause célèbre in 1932, tot een scherpe anti-kidnapwet, de zogeheten Lindbergh Act.

    • Juurd Eijsvoogel