Meneer Bolkestein, join the family!

Dit is een deel van een rede die hij hield bij de presentatie van het boek 'De verweesde samenleving' van dr. W.S.P. Fortuyn.

De decennialange medeverantwoordelijkheid van het CDA, voor de hoofdkeuzen van het regeringsbeleid, dwong ons tot terughoudendheid in een eerste jaar van oppositievoeren. De oppositierol geeft ons wel de mogelijkheid om de positie van de christen-democratie in de samenleving op een nieuwe manier te bezien. We kunnen van de nood, die het oppositievoeren aanvankelijk onmiskenbaar was, een deugd maken, door een aantal christen-democratische waarden opnieuw te definiëren.

De welvaartsstaat zoals wij die kennen, wordt als doel steeds minder vanzelfsprekend. De schaalvergroting leidde soms tot een gevoel van vervreemding. De menselijke maat is zoek, zoals dan zo treffend wordt gezegd. Het lijkt alsof de overheid vooral uit is op efficiency en de burger op zijn eigen materiële welvaart.

We lijken onvoldoende te beseffen dat een samenleving daadwerkelijk een 'samen-leven' vereist. In de herwaardering van het samen-doen en samen-leven ligt een uitdaging voor de christen-democratie. Met nadruk zeg ik er bij: niet om terug te keren naar wat vroeger was, maar om vooruit te kunnen, naar de volgende eeuw. Wij moeten de ontplooiing van de burger, koppelen aan waardering voor de verbanden waarin hij of zij samenleeft. Dat is niet iets hoogstaands. Het begint heel dicht bij huis. In de familie, in de straat en in de buurt.

Wat is de rol van de overheid hierin? De overheid moet de randvoorwaarden scheppen voor een duurzame samenleving. Anders dan in de afgelopen decennia, moet de overheid de menselijke maat in de samenleving weer als uitgangspunt nemen.

Maar het belangrijkste is, dat de burgers zelf overtuigd zijn van de zin van het met elkaar samenleven. Naast de staat als wet- en regelgever, is er behoefte aan het handhaven en overdragen van vanzelfsprekendheden, het overdragen van ongeschreven codes om met elkaar samen te kunnen leven. Kortom: het handhaven en overdragen van een essentieel stelsel van waarden en normen.

In mijn bijdrage voor de algemene politieke beschouwingen heb ik mij sterk willen maken voor een bewuste waardering door de overheid voor het gezin, het moderne gezin. Onder gezin versta ik die vormen van samenleven waarin 'duurzaamheid' en 'verantwoordelijkheid' de kernwoorden zijn. Duurzaamheid en verantwoordelijkheid komen het meest tot uitdrukking daar waar het samenlevingsverband het kleinste is, en de verantwoordelijkheid tot elkaar het grootst.

De beladenheid die er is bij het spreken over 'gezinnen' moet verdwijnen. De christen-democratie als politieke groepering, of de kerken, kunnen dat niet bereiken zonder nieuwe bondgenoten. Alleen al om politieke redenen wordt immers ieder appèl dat het CDA op dit terrein doet geridiculiseerd tot jaren vijftig-praat en overgoten met spruitjeslucht.

Ik zie in dit verband de leden van het paarse kabinet voor mij, zoals die zich tijdens de algemene politieke beschouwingen als een kinderklasje vrolijk maakten om mijn bijdrage over familiepolitiek. Als het onderwerp gezin hen zoveel plezier bezorgt, zullen zij trouwens het afgelopen weekeinde ook wel in een deuk gelegen hebben om de spreekbeurt van mijn liberale collega Bolkestein. En anders wel om de oproep van D66-minister Sorgdrager. Zij vroeg aandacht voor de positie van bijstandsmoeders. Te laat overigens, want het besluit dat ze ter discussie stelt, heeft ze zelf mede genomen. Maar evenzogoed: mevrouw Sorgdrager, meneer Bolkestein, join the family, zou ik zeggen!