Lelystad

Bij de bespreking door Zef Hemel in de boekenbijlage van 16 september van Lelystad. Stedebouwkundige ontwikkeling en vormgeving van A.J. Geurts zijn enkele aanvullingen op hun plaats. Lelystad is namelijk niet de eerste naoorlogse nieuwe stad in ons land.

Men kan wel van mening verschillen over het antwoord op de vraag of de hoofdplaats van de Noord-oostpolder, Emmeloord, nu een stadje of een dorp is. Maar dat geldt niet voor Hoogvliet, een voor 60.000 inwoners geplande satellietstad van Rotterdam, waaraan al in de jaren vijftig gebouwd is. Ik heb er destijds onderzoek gedaan naar de woonvoldoening, die niet hoog was. De ligging van Hoogvliet, vlak naast de grote olieraffinaderij van Shell-Pernis, is dan ook ongunstig. Blijkbaar worden veel stedebouwkundigen liever niet aan deze planologische fout herinnerd. In het gedenkboek Stedebouw in Nederland, een in 1985 gepubliceerde jubileumuitgave van de Bond van Nederlandse Stedebouwkundigen, komt Hoogvliet in ieder geval niet voor als trefwoord.

Verder wil ik er op wijzen dat de gang van zaken bij de planning van Lelystad zonder de kool en de geit te sparen is geanalyseerd in het proefschrift van A.M.C. van Dissel (59 jaar eigengereide doeners in Flevoland, Noordoostpolder en Wieringermeer, Lelystad 1991).

Uit deze studie blijkt onder meer dat er belangrijke verschillen van opvatting bestonden tussen ontwerper Van Eesteren en de overige leden van de stedebouwkundige adviescommissie van de Dienst der Zuiderzeewerken. Een van de geschilpunten betrof de stadsautowegen, die Van Eesteren op dijken wilde leggen (zoals later wel in Amsterdam Zuidoost is gedaan). De commissie vond dit financieel noch politiek haalbaar. Ook was men het niet eens over het stadsdeel dat het eerst gebouwd zou moeten worden - Van Eesteren wilde beginnen met een buitenwijk, de Dienst Zuiderzeewerken met het centrum.

Hiermee is een deel van de problematiek aangestipt. Wie meer wil weten over de groeipijnen bij de ontwikkeling van Lelystad kan goed bij Van Dissel terecht.

    • D. de Jonge