IJsvermaak op negende antiekbeurs PAN

PAN Amsterdam. T/m 15 okt. Parkhal, RAI, Amsterdam. Ma t/m vr 11-20u, za en zo 11-18u. Cat ƒ 20,- Drie maal daags gratis rondleidingen

AMSTERDAM, 7 OKT. In de Amsterdamse RAI is gisteren de negende PAN Amsterdam geopend, de nationale kunst- en antiekbeurs waar honderdenelf antiquairs en kunsthandelaren tot en met zondag 15 oktober het beste laten zien wat ze in huis hebben. Het aanbod is ook dit keer rijk geschakeerd: veel klokken, meubels, schilderijen uit de romantische school, etnografica, Japanse prenten, textiel, zilver en sieraden. In omvang is er geen noemenswaardig verschil met de beurs van vorig jaar.

Het oudste voorwerp is te vinden bij de Amsterdamse Kunsthandel J. Polak: een gepolychromeerd kalkstenen beeldje van een Egyptische hoveling, gedateerd omstreeks 2000 v. Chr. Voor het eerst dit jaar neemt Kunsthandel Frans Leidelmeijer, ook uit Amsterdam, mee. Hij presenteert een lage, eikehouten zigzagstoel met armleuningen (ƒ 40.000,-) van Gerrit Rietveld (ca. 1934), waarvan er destijds maar twee zijn gemaakt. Onlangs heeft het Parijse Centre Pompidou één van de twee met een bijbehorend tafeltje aangekocht.

Tussen deze uitersten - de Egyptische hoveling en Gerrit Rietveld - ligt een grenzeloos aanbod van voorwerpen, die ook in prijs sterk variëren: van vijfhonderd tot vier miljoen gulden. Tot de eerste categorie behoren bijvoorbeeld Engelse glazen uit de tweede helft van de 18de eeuw met spiraalmotieven in de voet. Het hoogste bedrag wordt gevraagd voor drie schitterende bloemstillevens in frisse, heldere kleuren van de Amsterdamse schilder Jan van Huysum (1682-1749).

Extra aandacht dit jaar krijgt de Nederlandse romantische school en dan met name Andreas Schelfhout (1787-1870). Vreemdgenoeg valt de PAN Beurs de eer toe om diens eerste solo-tentoonstelling te presenteren: veertig doeken, waarvan een flink aantal het ijsvermaak met schaatsers en koek-en-zopie als onderwerp hebben. Maar er trekken ook marines en zomergezichten voorbij, met stille landwegen, een enkele reizier en wat pratende jagers bij een beek.

De Hollandse en Vlaamse schilderkunst uit de 17de eeuw is traditioneel royaal vertegenwoordigd met doeken van onder anderen Teniers, Van Ostade en Salomon van Ruysdael. Op een schilderij van de laatste is een bijzondere ontdekking gedaan. Uit een infraroodreflektografie-onderzoek dat de eigenaar Dr. A. Wieg Fine Art, Amsterdam, heeft laten uitvoeren kwam op een vroeg duinlandschap een ondertekening met figuren tevoorschijn. Die schets zal belangrijke gevolgen hebben voor de toeschrijving van tekeningen aan Van Ruysdael.

Temidden van al deze in uitstekende staat verkerende schilderijen steken vier 17de-eeuwse doeken uit Tblisi, Georgië, wel heel treurig af. Ze zijn bedekt met pleistertjes die de losgeraakte verf nog enigszins op zijn plaats houden. Op de beurs hoopt men fondsen te werven voor de restauratie, waarbij ook de ministeries van OCW en Buitenlandse zaken, de Vlaamse Gemeenschap en het Mauritshuis zijn betrokken. Het Restauratie Atelier Limburg, dat de restauratie uitvoert, gaat twee Georgische deskundigen op dit gebied bijscholen.

Bij maar liefst zes antiquairs is een verfijnd getingel te horen van meer dan zevenhonderd klokken en pendules. Van een mysterieus Frans uurwerk met een glazen wijzerplaat uit de tweede helft van de 19de eeuw (Crijns & Stender BV) tot een messing klokkestel ontworpen door architect H.P. Berlage (circa 1901 bij De Haas Art Nouveau-Art Deco) en stevige, cardanisch opgehangen scheepsklokken. De scheepvaart kom je hier trouwens met grote regelmaast tegen, bij The R&H Collection bijvoorbeeld, die niet alleen enkele 17de-eeuwse zeegezichten in grisaille aanbiedt van Adriaan (van der) Salm, maar ook in een drietal 18de-eeuwse Franse globes, een aardbol, hemelglobe en planetenstelsel waarvoor ƒ 100.000,- gevraagd wordt.

Een andere curiositeit is een achttal bijzondere wandbehangsels dat voor bijna een half miljoen te koop wordt aangeboden bij Bastings & Van Tuijl. Taferelen van het 18de-eeuwse buitenleven aan de Vecht, waarop, zo blijkt nu, het landhuis Rupelmonde staat afgebeeld. Op het eerste gezicht lijken oevers van de Vecht zeer realistisch, tot men op de wazige achtergrond de bergketens ontdekt die het geheel een Italiaans cachet moesten geven.