Brahmaanse Victorianen raken in de minderheid; Seksuele renaissance in India

Steeds meer Indiase studentes verwisselen hun traditionele gewaden voor shorts, knippen hun haar af en delen het bed met vriendjes. En de vrijere moraal blijft niet bepaald tot de universiteiten alleen. “We hebben de grenzen van de verwesterlijking overschreden”, vinden de conservatieven. Maar India herontdekt ook een veronachtzaamde kant van het eigen verleden.

De rust op de lommerrijke campus van de Universiteit van Delhi is bedrieglijk. Onopgemerkt door de ploeterende massa's in de chaotische oude stad van Delhi even verderop, voltrekt zich hier de laatste jaren een revolutie. Geen politieke, want politiek interesseert de bloem van de natie maar matig tegenwoordig, maar een culturele.

In de voorhoede bevinden zich de studentes, die zich in toenemende aantallen van hun traditionele, het hele lichaam bedekkende kleding ontdoen. In plaats daarvan keert verrassend weinig terug: ze hullen zich bij voorkeur in shorts en T-shirts en tonen de wereld onbeschroomd hun vormen. Het lijkt alsof hun zelfvertrouwen omgekeerd evenredig is aan de hoeveelheid textiel die hun lichaam bedekt. Jongensstudenten, gehuld in spijkerbroeken, volgen de metamorfose van de meisjes geestdriftig vanachter de kleine ronde glaasjes van hun imitatie designers-zonnebrillen.

De omwenteling blijft allerminst tot het uiterlijk beperkt, ook het gedachtengoed van de nieuwe generatie is onherkenbaar veranderd. Neem de 21-jarige Asma. Enthousiast vertelt ze over een uitstapje dat ze binnenkort met haar vriend, een jonge zakenman, naar Calcutta wil maken. Ze is al verschillende keren met hem op pad geweest en deelt bij die gelegenheden ook het bed met hem. Hebben ze het al eens over trouwen gehad? Nee, dat is nog niet aan de orde geweest.

“Als mijn ouders ontdekken dat ik een vriend heb en soms met hem op reis ga, vermoorden ze me”, zegt Asma, die vandaag in shorts, T-shirt en sneakers gekleed gaat. Haar behoudende ouders uit Kashmir waren er al fel tegen gekant dat ze na haar achttiende nog door wilde studeren en dat nog wel in het verre, verdorven Delhi. Liever hadden ze direct een huwelijk voor haar gearrangeerd. Haar moeder en grootmoeder beginnen er tijdens bezoeken thuis nog wel eens over. “Zullen we niet eens omzien naar een goede man voor je”, vragen ze. “Wij hadden onze man ook nog nooit ontmoet voor we trouwden en zie hoe gelukkig we zijn geworden.”

Dan klinken er plotseling alarmerende pieptonen van onder het T-shirt van Asma. Achteloos tovert ze een gloednieuwe semafoon te voorschijn en inspecteert de boodschap. “Oh, sorry, ik moet even mijn vriend bellen”, zegt ze en laat me achter met haar vriendin, die ik me van vorig jaar nog als een bedeesd meisje uit de provincie herinner. Toen droeg ze een shalwar kameez, een pyjama-achtig gewaad, en lang haar. Ook zij heeft inmiddels een transformatie ondergaan: het haar is kort geknipt en ze heeft oogschaduw aangebracht, terwijl ze een T-shirt en een lange broek draagt.

Kama Sutra

Onlangs bleek uit een enquête in een groot studentenhuis voor meisjes dat van de 150 studentes er al 100 seksuele contacten hadden gehad, cijfers die nog maar enkele jaren geleden ondenkbaar zouden zijn geweest. Andere onderzoeken bevestigen deze tendens. Groeiende aantallen ongehuwde meisjes melden zich ook bij gynaecologen voor een abortus. “Tien jaar geleden waren de meeste vrouwen nog geschokt door het idee van seks voor het huwelijk”, aldus een sociaal werkster tegenover een lokale krant in New Delhi. “Vandaag de dag zeggen veel meisjes dat ze het prima vinden om met hun vriendje te slapen.”

Zoals elke revolutie gaat ook deze gepaard met de nodige spanningen. In het bijzonder met de ouders, die totaal andere opvattingen huldigen over huwelijk en seks. In hun wereld blijven de contacten tussen volwassen jongens en meisjes tot een minimum beperkt. Zelfs de aanraking van een hand of een arm, geldt al als zeer gewaagd. Van seks voor het huwelijk kan geen sprake zijn. Vooral voor meisjes is het een absolute eis dat ze onbezoedeld het huwelijk ingaan en, als het even kan, dienen ze zich ingetogen te gedragen.

“Indiase ouders zorgen heel goed voor hun kinderen en zijn uitermate begaan met hun lot”, zegt dr Patanjali Dev Nayar, een arts die sinds kort gratis telefonische adviezen verstrekt over seksuele aangelegenheden. “Maar wanneer het om seks gaat, vormen ze een zeer belemmerende factor. Voor hun generatie heeft alles wat naar seks en seksuele organen riekt een vieze bijklank. Dat levert problemen op voor hun kinderen. De ouders missen bovendien dikwijls de kennis en het zelfvertrouwen om hun kinderen adequate voorlichting te geven. Daardoor is zelfs iets onschuldigs als uitgaan met een vriendje of vriendinnetje in dit land een zenuwslopende aangelegenheid.”

De oudere generatie heeft onmiskenbaar Victoriaanse trekken. “Je zou de voorvechters van de ouderwetse seksuele moraal misschien als Brahmaanse Victorianen kunnen omschrijven”, meent de socioloog Ashis Nandy van het Centre for the Study of Developing Societies. “Die beginnen nu echter in de minderheid te raken.”

Zijn jongere collega Ravi Sundaram stelt dat de Victoriaanse seksuele mores historisch gezien een Fremdkörper in India vormen. Voor de komst van de Britten waren de Indiërs aanmerkelijk soepeler in de seksuele omgang. Er bestond toen bij voorbeeld meer verdraagzaamheid jegens de andere seksuele geaardheid van homoseksuelen. Pas toen de Britten kwamen, werd alles veel restrictiever en dat bleef ook na de Indiase onafhankelijkheid in 1947 in grote lijnen zo.

Wie verder teruggaat in de Indiase geschiedenis, stuit juist op een allerminst preutse houding jegens seks. De bijna 2000 jaar oude Kama Sutra, waarin zonder enige gêne de fijnere kneepjes van het liefdesspel worden besproken, is wel het meest in het oog springend. Maar ook de vele honderden jaren oude tempels in Khajuraho en Konarak zitten boordevol erotische sculpturen, die niets aan de verbeelding overlaten. In het prekoloniale India schroomden welgestelde hindoes niet om kunstenaars opdracht te geven hen in erotische poses met hun vrouwen of maîtresses te laten vereeuwigen.

Losbandig gedrag

De Indiërs herontdekken deze lange tijd veronachtzaamde kant van hun verleden nu opnieuw. Veel Indiase toeristen op leeftijd staan een beetje verlegen grinnikend oog in oog met de seksuele hoogstandjes op de tempels in Khajuraho, die vaak getuigen van bovenmenselijke atletische vermogens. Tieners daarentegen lijken minder moeite te hebben met de voorstellingen, daarmee Sundarams theorie van de terugkeer naar de mores van vroeger tijden bevestigend. “Ah, hier is tenminste weer wat actie”, roepen enkele meisjes van een jaar of achttien in Khajuraho verheugd bij enkele bizarre standjes.

De studie van de Kama Sutra zou de huidige generatie nog goede diensten kunnen bewijzen. Ondanks de veranderende opvattingen over seks en de grotere openheid blijkt de kennis van dit onderwerp dikwijls verbijsterend gering. Daarover kunnen dr Nayar en de andere twee vrijwilligers bij de in augustus gestarte telefonische Helpline voor seksuele problemen meepraten.

“Ik had laatst een man aan de lijn”, vertelt Nayar, “die aan syfilis leed. Hij was van plan een maagdelijk meisje te verkrachten omdat hij heilig geloofde dat hij er op die manier vanaf zou raken.” Een meisje wilde weten of ze Aids kon krijgen want ze had al vaak de zakdoek van haar vriend gebruikt. Een ander was bang dat ze zwanger zou raken, omdat ze wel eens de broek van haar broer had aangehad. De meeste van de talrijke vragen hebben echter te maken met vrees voor negatieve gevolgen door masturbatie en angst voor besmetting met het HIV-virus.

Inmiddels is er een debat op gang gekomen over de vraag of er al op middelbare scholen seksuele voorlichting moet worden gegeven, want de vrijere moraal blijft niet langer beperkt tot de universiteiten alleen. In de Indiase steden is men daarmee soms al aarzelend begonnen, maar de weerstanden zijn groot. Tegenstanders vrezen dat voorlichting de kinderen maar op verkeerde ideeën zal brengen en losbandig seksueel gedrag in de hand werkt.

De grotere openheid over seks in India komt niet volledig uit de lucht vallen en staat niet op zichzelf. Het hele land stelt zich de laatste jaren veel meer open voor de buitenwereld dan voorheen. Dat was al onder wijlen Rajiv Gandhi begonnen en raakte in een stroomversnelling onder de huidige regering van premier Narasimha Rao en diens minister van financiën, Manmohan Singh. Zij legden de basis voor een beleid van economische liberalisering en bevorderden nauwere contacten met de buitenwereld.

De liberalisering bracht, althans voor de middenklasse, grotere welvaart en meer goederen om het geld aan uit te geven. Enthousiast hebben de gegoeden zich op het grote consumeren gestort. De jongere generatie loopt hierbij voorop. Maar jongeren willen niet alleen Lee-spijkerbroeken en Benetton-shirts, ze willen ook snel veel geld verdienen. “De beste studenten voelen zich tegenwoordig niet meer tot de intellectuele beroepen aangetrokken”, verzucht Sundaram. “Ze gaan nu allemaal naar business schools.”

Bollywood

De huidige jongeren in de steden zijn ook meer op zichzelf gericht dan vroegere generaties. In plaats van de tante of de oom die ze vroeger bezochten, gaan ze nu liever op bezoek bij een gelijkgezinde vriend of vriendin. Minder vaak dan vroeger blijft een jong gezin bij de ouders van de man inwonen en ook neemt de bereidheid om hun inkomsten met familieleden te delen af. “De oude familiestructuur takelt af”, bevestigt Sundaram. Steeds meer vrouwen in de steden werken buitenshuis en hebben daardoor minder tijd voor hun kinderen dan hun eigen moeders.

Veel ouderen, die hun vertrouwde wereld aan zich voelen ontglippen, slaan het schouwspel met verbijstering gade. “Waarom”, zo klaagde onlangs een ingezonden-briefschrijver, “is de tegenwoordige jeugd zo materialistisch, zo door geldlust bezeten en meedogenloos in de krankzinnige race naar het succes? Waarom hebben ze de oude waarden overboord gezet?”

Een hoofdrol in de veranderingen wordt vervuld door de televisie. Tieners en studenten zijn verzot op de talrijke Amerikaanse soap opera's en pop-programma's, die sinds een paar jaar in India per satelliet zijn te ontvangen. Bloot en liefdesaffaires vormen daarin een voornaam bestanddeel.

Ook de vermaarde cinema van Indiase bodem heeft zich de laatste jaren in die richting ontwikkeld. De sterren van Bollywood, zoals de filmwereld van Bombay bekend staat, beperken zich niet langer tot romantische liefdesliederen in mistige bossen maar geven zich hoe langer hoe meer over aan hartstochtelijke omhelzingen. Opmerkelijk is ook dat de vrouwen in de films zelfbewuster en zelfstandiger worden. Steeds explicieter worden de liefdesscènes, al houden de spelers wel hun kleren aan. Maar in begeleidende liederen nemen ze amper meer een blad voor de mond. Vorig jaar verkeerde heel India in de ban van een lied waarin het woord sexy tientallen keren voorkwam. Een andere tekst luidde: “Wat heb je onder je bloesje?” Miljoenen Indiërs, van vrachtwagenchauffeurs tot kleine kinderen, zongen deze hits maandenlang na.

Maar zuiver bloot blijft nog taboe. Dat ondervonden de modellen Madhu Sapre en Milind Soman vorige maand in Bombay, toen ze geheel naakt, op een paar sportschoenen en een om hun nek kronkelende slang na, poseerden voor posters voor datzelfde schoeisel. Weliswaar hielden man en vrouw hun edele delen zorgvuldig buiten beeld door elkaar te omarmen, maar de poster kon geen genade vinden in de ogen van Pramod Navalkar, de conservatieve minister van cultuur van de deelstaat Maharashtra, waartoe Bombay behoort. De affiches werden terstond door de politie uit het straatbeeld verwijderd. De beide modellen moesten zich op het politiebureau wegens oneerbaar gedrag verantwoorden.

Minister Navalkar stelde dat hier het vrouwelijke lichaam voor commerciële doeleinden werd misbruikt. “We hebben nu de grenzen van de verwesterlijking overschreden”, fulmineerde de bewindsman. “Op deze manier kan morgen een man een vrouw huwen, niet omdat ze goed is maar omdat hij haar lichaam commercieel wil gebruiken.” Dat er ook een man op de poster voorkwam, dat ook geklede vrouwelijke modellen doorgaans op hun fysieke voorkomen worden geselecteerd en dat de vrouw ook een eigen wil heeft, was aan Navalkar niet besteed.

Platteland

De radicale hindoe-partij Shiv Sena waartoe Navalkar behoort, is een van de meest uitgesproken critici van de vrijere opvattingen over seks. Als het aan hem lag, zo verklaarde Navalkar zou hij Star TV, de vooral met westerse programma's gevulde zender van Rupert Murdoch, in India verbieden. Shiv Sena en andere nationalistische groeperingen maken zich sterk voor wat ze omschrijven als Indiase waarden.

“Maar die Indiase waarden waarvoor zij zich zeggen in te zetten, zijn helemaal niet zo Indiaas”, zegt socioloog Ravi Sundaram. “Ze zijn voor een groot deel ontleend aan de Britse koloniale tijd. Bovendien leveren ze een verloren strijd. De overheid, die in cultureel opzicht ook behoudend is, kan in deze tijd van satellieten zulke ontwikkelingen niet tegenhouden.”

De grote vraag is nu of de nieuwe seksuele moraal, die tot dusverre hoofdzakelijk de snel groeiende gegoede bovenlaag heeft bereikt, zich ook naar andere lagen van de samenleving zal verspreiden. Hooguit een paar procent van de Indiërs krijgt op het ogenblik Star TV te zien. Vele tientallen miljoenen mensen zien alleen de Indiase programma's die zonder satelliet zijn te ontvangen, terwijl vooral op het platteland, waar nog altijd driekwart van de bevolking woont, de overgrote meerderheid helemaal verstoken blijft van televisie.

In de dorpen heerst dikwijls nog een uitermate strenge moraal. Opgroeiende jongeren, die een liefdesaffaire met elkaar beginnen, moeten die soms nog met de dood bekopen. De goede naam van de familie en het dorp wordt door zulke vrijages vóór het huwelijk aangetast, menen de conservatieve dorpelingen, en daarom wordt zo'n minnend paar afgeranseld of zelfs vermoord.

Vooralsnog geloven ook de meeste stadsbewoners nog allerminst in de vrije liefde, ja zelfs niet in de vrije keuze van een partner voor het leven. Bij een opiniepeiling in het voor Indiase begrippen tamelijk cosmopolitische New Delhi zei tachtig procent van de ondervraagde jongeren dat ze een voorkeur hadden voor een door hun ouders gearrangeerd huwelijk. Op het platteland ligt dat percentage zelfs nog aanzienlijk hoger. Ook zeggen de jongens in de steden nog steeds de voorkeur te geven aan een maagdelijke bruid.

Volgens Ravi Sundaram wordt er dikwijls te gemakkelijk vanuit gegaan dat de huidige seksuele emancipatie het rechtstreekse gevolg is van de grotere mate waarin India aan de Westerse cultuur is blootgesteld. Hij meent dat de grotere seksuele vrijheid eerder uit de geschiedenis van India zelf is te verklaren. Ook Ashis Nandy denkt dat de Westerse invloed op India gemakkelijk wordt overschat. “De Indiase cultuur heeft al 4.000 jaar lang allerlei buitenlandse invloeden weten te verwerken en er is vooralsnog geen reden om aan te nemen dat dat nu anders is”, aldus Nandy. “Over een jaar of wat zal de samenleving wel weer een nieuw evenwicht hebben gevonden.”

Dat mag zo zijn, vast staat intussen dat de samenleving in de Indiase steden snel van karakter verandert en dat de jongere generatie op het ogenblik op tal van terreinen meer inspiratie put uit Westerse voorbeelden dan uit de gewoontes van hun ouders. En de Indiërs zoeken in een moeizaam geven en nemen tussen jong en oud naar nieuwe wegen om met elkaar samen te leven.