Achter de schermen van een proces

BARBARA COCHRAN BERRY: Life After Johnny. Why I left the sweetest-talking, most successful black lawyer in L.A. 207 blz., Basic Books 1995, ƒ 35,35

LARRY BROWNE & PAUL FRANCIS: The O.J. Simpson Tragedy. 210 blz., Globe Books 1995, ca ƒ 16,00

MARC CERASINI: O.J. Simpson. American Hero American Tragedy. 325 blz., Pinnacle Books, 1994, ca ƒ 16,00

TRACY KENNEDY: Mistrial of the Century. A private Diary of the Jury System on Trial. 303 blz., Dove Books 1995, ƒ 39,30

MICHAEL KNOX: The Private Diary of an OJ Juror. 300 blz., Dove Books 1995, ca ƒ 19,00

CLIFFORD L. LINEDECKER: Marcia Clark. Her Private Trials and Public Triumphs. 285 blz., Pinnacle Books 1995, ƒ 13,45

FAYE D. RESNICK: Nicole Brown Simpson. The Private Diary of A Life Interrupted. 244 blz., Dove Books 1995, ca ƒ 35,00

SHEILA WELLER: Raging Heart. The Intimate Story of the Tragic Marriage of O.J. and Nicole Brown Simpson. 294 blz., Pocket Books 1995, ƒ 35,45

“Ik kan er niet meer tegen. Ik vermoord die hoer”, zei O.J. Simpson niet lang voor de dood van Nicole Brown Simpson. Simpson had het over zijn ex-vrouw met Faye Resnick, een vriendin van Nicole. Simpson had zich al herhaaldelijk schuldig gemaakt aan mishandeling van zijn echtgenote. Ook na hun scheiding in 1992 probeerden ze het weer samen. Susan Howard, een therapeute, had Nicole gewaarschuwd: “Op een dag vermoordt hij je.”

O.J. 'The Juice' Simpson is niet zomaar een succesvolle Amerikaanse sportman die op een dag verdacht werd van moord. Hij is al meer dan een generatie een symbool voor de toenadering tussen blank en zwart. Volgens sommigen deed hij meer voor verbetering van de rassenrelaties dan welke andere Amerikaan dan ook. Zijn sportprestaties en zijn sympathieke uiterlijk, zijn charme en zijn fotogeniekheid maakten hem tot een held. Zelfs de meest boerse redneck zag niet meer dat hij zwart was. Voor blank Amerika was hij 'één van ons'. Hij werd na zijn football-loopbaan filmacteur, woordvoerder van autoverhuurder Hertz, tv-commentator voor NBC en trouwde met een jonge blonde fee. En het krediet dat hij had opgebouwd was genoeg om de mishandeling van zijn vrouw onbestraft te laten passeren. Een waarschuwing van de rechter was alles en gevestigd Amerika keek de andere kant op. Pas toen hij verdacht werd van moord, schrok Amerika wakker. Opeens was O.J. Simpson weer zwart en speelde ras tijdens het proces een rol. Nu is Simpson vrijgesproken en mocht hij naar huis. Maar de zaak Simpson is nog niet voorbij. Wat betreft de rassenrelaties is de klok tien jaar teruggedraaid.

Orenthal James Simpson stond terecht wegens moord op zijn ex-vrouw Nicole Brown en haar vriend Ron Goldman. Er waren bijzonder sterke bewijzen tegen Simpson, maar na een proces van negen maanden had de twaalfkoppige jury afgelopen maandag slechts vier uur nodig om tot een oordeel te komen. De zaak Simpson is een draak met zeven koppen. Een tv-verslaggever die de zaak vanaf juni 1994 heeft gevolgd, zei onlangs: “Niet O.J. Simpson staat terecht, maar het Amerikaanse rechtssysteem.” Volgens weer anderen ging het proces niet over Simpson of over het rechtssysteem maar over ras. Opnieuw zou koste wat kost een zwarte moeten worden veroordeeld voor iets wat hij niet heeft gedaan. Er zou binnen het racistische politiekorps van Los Angeles een complot tegen Simpson zijn aangespannen. Ook zou de pers zich zo hebben vastgebeten in de zaak Simpson omdat de politie van Los Angeles hem aanvankelijk de hand boven het hoofd hield. De zaak Simpson was en is ook amusement, waar je fijn met z'n allen een hekel aan hebt. “Wat is die Kato Kaelin toch walgelijk”, kon je een luisteraar op de radio horen zeggen. “Ik keek gisteravond naar de tv en dacht 'Jongen, als je jezelf toch eens kon horen'.” Dat nam niet weg dat miljoenen Amerikanen het dagelijks volgden.

Twijfel

De vele verschillende inhoudelijke aspecten van de zaak kwamen in de dagelijkse reportages op televisie maar mondjesmaat aan bod. Meestal ging het over het mogelijke effect op de jury van een of andere getuige. De vraag of het jurysysteem op zichzelf wel deugt werd nauwelijks gesteld maar is na de uitspraak actueel geworden. Of het goed is permanent televisiecamera's in de rechtszaal te hebben was ook geen onderwerp van discussie.

Het proces zelf werd gehuld in een nevel van media-aandacht, die het zicht op de feiten vaak wegnam. Op een willekeurige dag was het proces 's ochtends te volgen op CNN National, International en E!, het Entertainment-kanaal. Om vier uur 's middags, oostkusttijd, begon Geraldo Rivera in zijn talkshow op CBS de ochtend te evalueren. 's Avonds om negen uur deed hij dat nog eens op CNBC. CNN en CNBC hadden 's avonds ook samenvattingen en terugblikken geprogrammeerd. Het Simpson-proces is daarmee het eerste volledige televisie-proces.

In bijna alle nieuwsuitzendingen op de Amerikaanse tv is O.J. Simpson sinds de moorden een van de eerste items. En kennelijk is er een publiek voor. Kranten berichtten dagelijks over de zaak, de tabloids trokken er pagina's voor uit, maar ook de respectabeler bladen als de New York Times konden er niet om heen. De honger van het publiek werd ook gestild door een stroom van boeken, volgens een schatting in de New York Times ongeveer dertig. Geen van de tot nu verschenen boeken gaat werkelijk in op de consequenties van het proces voor de Amerikaanse rechtsgang, maar er zullen meer boeken volgen.

Alle persoonlijkheden in het proces zijn voortaan welkom in televisieshows, bij uitgevers en voor interviews in tientallen bladen. Maandenlang zal er worden teruggeblikt. Natuurlijk verwacht men een boek van Marcia Clark, die zo'n tragische hoofdrol heeft gespeeld en als aanklager heeft gefaald. Natuurlijk moet Lance Ito, de mysterieuze rechter, ook een boek schrijven. Daarnaast zullen er meer boeken zijn die het belang van dit proces voor het Amerikaanse rechtssysteem zullen schetsen.

Waren er te weinig bewijzen om Simpson te veroordelen? Was de politie van Los Angeles onzorgvuldig geweest, zodat er twijfel rees over de schuld van Simpson? Speelde solidariteit tussen de zwarte Simpson en de tien zwarte juryleden een doorslaggevende rol? Het proces van de eeuw draagt genoeg materiaal aan voor nog eens tien boeken. Bij het terugblikken kunnen ook de memoires van de juryleden worden betrokken. Tracy Kennedy, een blanke man van middelbare leeftijd, en Michael Knox, een zwarte man van ongeveer veertig, zijn beiden tussentijds uit de jury verwijderd en schreven boeken die al enkele maanden uit zijn. Het is duidelijk dat ze liever niet in de jury hadden gezeten. Hun leven is volledig ontwricht door de zaak-Simpson. Dat zeggen ze althans. Ze lieten echter de kans om hun jurydeelname in geld om te zetten niet voorbijgaan. Na publikatie van hun boeken zijn Knox en Kennedy ook nog regelmatig als specialist op tv te zien tot de dag voor de uitspraak aan toe.

Knox meende in zijn boek dat de jury de populaire football-speler schuldig zou verklaren, maar Kennedy zei dat hij daar niets zinnigs over kon zeggen. Hoewel beide mannen dezelfde juryleden meemaakten en niet lang na elkaar zijn verwijderd verschilde hun oordeel. In de aanloop naar de uitspraak maakten de VS hetzelfde mee. Sommigen wisten zeker dat Simpson schuldig zou worden bevonden, anderen waarschuwden voor de onvoorspelbaarheid van jury's en weer anderen meenden dat hij onschuldig zou blijken. Met jury's weet je het nooit. Veel Amerikaanse rechtszaken over schadevergoedingen eindigen met een schikking omdat iedereen in de VS weet dat het recht anders op Russisch roulette gaat lijken.

Wat zich binnen die jury's afspeelt wordt enigszins duidelijk uit de boeken van Knox en Kennedy. Men moet zich realiseren dat de juryleden sinds hun beëdiging in november 1994 niets mochten lezen over de zaak Simpson, er niet over mochten praten met wie dan ook en geen tv of radio aan mochten hebben. Tracy Kennedy schrijft dat hij en zijn vrouw met het oog op lekken naar de media besloten om zijn uitverkiezing geheim te houden voor vrienden en familie. Zo waren ze ook gedwongen de Kerstdagen van 1994 alleen door te brengen. Op 11 januari van dit jaar gingen de juryleden in afzondering. Ze namen met zijn vierentwintigen, de jury plus twaalf reserves, hun intrek in een hotel op een geheime locatie, geheel afgesloten van de buitenwereld.

Nummers

Uit de verslagen van Knox en Kennedy blijkt dat dat geen lolletje is. Er zijn duizend-en-een regels waar de juryleden zich aan te houden hebben. Telefoontjes naar van tevoren gescreende personen, eigenlijk alleen de naaste familieleden, zijn beperkt tot vijftien minuten en worden steekproefsgewijs afgeluisterd. Niemand mag over het proces praten, niet met de buitenwacht en evenmin met de collega's. De juryleden spreken elkaar aanvankelijk niet aan met namen maar met nummers. Ook de surveillerende agenten in het hotel gebruiken nummers. De kettingsloten zijn van de deur verwijderd zodat een agent te allen tijde een hotelkamer kan betreden. Het dagelijks gedrag is gereguleerd door een schema dat de activiteiten van uur tot uur voorschrijft. Door de toezichthoudende agenten, die zich als almachtigen gedragen, worden de juryleden neerbuigend behandeld.

Volgens jurylid Kennedy, die blank is, had de jury zich binnen de kortste keren opgedeeld naar ras. De zwarte juryleden zaten bij elkaar, de blanken en Latino's eveneens en aan een derde tafel zaten de zwarte reserves. Na een paar dagen had iedereen zijn vaste plaats en keken mensen beledigd als de orde werd verstoord. Volgens Kennedy speelde ras geen rol voor de juryleden bij de beoordeling van de misdaad, maar wel in hun persoonlijke omgang.

Tijdens het proces is het aantal juryleden sterk uitgedund. De twee juryleden die een boek schreven zijn voortijdig verwijderd, maar ook acht anderen gingen tussentijds weg. Een van die juryleden is Tracy Hampton, een stewardess die de stress niet kon verdragen en zich buitengesloten voelde tussen de andere zwarte vrouwen. Naar verluidt zou zij na het proces een zelfmoordpoging hebben gedaan. Ook ging het gerucht, verspreid door een ander jurylid dat voortijdig vertrok, dat Hampton zwanger was geraakt van Michael Knox. Knox bespreekt de roddel, die tijdens het proces in de Amerikaanse media breed uitgemeten werd, in zijn boek. Ook Kennedy bespreekt de spanningen, al concentreert hij zich meer op de druk die zijn eigen huwelijk te verduren kreeg. Enkele maanden na zijn verwijdering deed ook Kennedy een zelfmoordpoging.

Knox pleit aan het slot van zijn boek voor een normale behandeling van jury's. Juryleden die lange tijd in afzondering moeten leven, hebben volgens hem minder bewegingsvrijheid dan gevangenen. Ook Kennedy stelt dat wat verrot is aan het Amerikaanse rechtssysteem precies dat deel is wat zich achter gesloten deuren afspeelt.

De directe en indirecte bewijzen tegen O.J. Simpson lijken overweldigend, maar de populariteit en de rijkdom van Simpson hebben een veroordeling kunnen voorkomen. Simpson is daarbij geholpen door de arrogantie van de politie in Los Angeles, die zoveel stommiteiten heeft begaan dat de advocaten van Simpson twijfel wisten te zaaien bij de jury. De theorie dat de politie bewijs heeft vervalst was kennelijk geloofwaardig genoeg. De jury van overwegend zwarten weet aan den lijve hoe racistisch het politiekorps van Los Angeles is. Het gevolg daarvan is dat de moordenaar van Nicole Brown Simpson en Ronald Goldman nog steeds vrij rondloopt.