Een wijs besluit

Dezer dagen wordt in Nederland weer smalend gesproken over het systeem van de juryrechtspraak. Ten onrechte, want de juryrechtspraak biedt vele voordelen. Dat Nederland, in tegenstelling tot de meeste beschaafde landen, geen enkele vorm van juryrechtspraak kent, zegt meer iets over de paternalistische verhoudingen die hier van oudsher bestaan dan over ons superieure rechtsgevoel.

In augustus, toen ik een reis maakte door de Vernenigde Staten, heb ik het proces tegen O.J. Simpson goed kunnen volgen. Afgezien van de rechtstreekse uitzending uit de rechtszaal, waren er op de televisie uitvoerige nabeschouwingen, waarin juridische specialisten hun mening gaven. Al snel zat ook ik elke avond aan het scherm gekluisterd om kennis te nemen van de laatste ontwikkelingen.

Door de directheid en de openheid waarmee Amerikanen dit soort zaken aanpakken is het recht iets dat echt leeft onder de Amerikaanse bevolking. De belangstelling van de gemiddelde Amerikaan voor recht en rechtvaardigheid is heel wat groter dan die van de gemiddelde Nederlander. Het is opmerkelijk hoe goed Amerikanen op de hoogte zijn van allerlei juridische termen. In Nederland daarentegen doet men altijd deftig over het recht, alsof dat iets is dat alleen door beter opgeleide juristen kan worden begrepen. De Amerikanen denken daar heel anders over. Het gevolg is dat de publieke tribunes in Amerika vol zitten, terwijl de meeste rechtszaken in Nederland slechts worden gevolgd door wat vrienden en kennissen van de betrokkenen.

Als argument tegen de juryrechtspraak wordt altijd ingebracht dat de juryleden leken zijn. In de zaak van O.J. Simpson waren ze bij voorbeeld niet voldoende gekwalificeerd om de consequenties van het DNA-onderzoek te doorgronden. Maar is een rechter dan wel opgeleid in biochemisch onderzoek? Het is zelfs denkbaar dat er in een jury iemand zit die meer verstand heeft van DNA dan een rechter.

Verder zouden juryleden bevooroordeeld zijn en daardoor verkeerde beslissingen nemen. Dat gebeurt ongetwijfeld, maar wie het boek Dubieuze Zaken van de psychologen Crombag, Van Koppen en Wagenaar heeft gelezen, weet dat ook in Nederland heel wat verkeerde uitspraken worden gedaan door luie, domme en geborneerde rechters.

Daarnaast zou het Amerikaanse rechtssysteem de rijken bevoordelen. O.J. Simpson heeft zijn vrijspraak kunnen kopen omdat hij in staat was de gewiekste advocaten in te huren. Maar dat is in Nederland net zo. Reken maar dat de eerste de beste drugsbaron die de rekeningen van mr. Mozkowicz kan betalen heel wat beter af is dan de arme drommel die het moet doen met een net afgestudeerd advocaatje dat zijn eerste pro deo zaak mag doen. Dat het in Amerika om miljoenen gaat en in Nederland om honderdduizenden is slechts een kwestie van schaal. En wat O.J. Simpson betreft: had men liever gewild dat hij een paar juridische sukkels in de arm had genomen om zich te laten veroordelen?

In het geval van O.J. Simpson zou een hoofdzakelijk uit zwarten bestaande jury tot vrijspraak hebben besloten omdat de verdachte ook zwart is. Ik geloof daar niet in. De crux van het proces tegen Simpson lag in de verklaringen van rechercheur Mark Fuhrman, die een racist en een leugenaar bleek te zijn.

Stel nu eens dat in Nederland een vooraanstaande jood verdacht zou worden van moord, laten wij zeggen rabbijn Soetendorp. Het is een hypothetisch geval, Soetendorp is een door en door fatsoenlijk man die zoiets nooit zou doen, maar stel nu eens. Tijdens het proces komt uit dat de rechercheur die het bewijs tegen Soetendorp heeft verzameld, de rechercheur is die de bebloede handschoen van Soetendorp heeft gevonden en die Soetendorps auto op bloedsporen heeft onderzocht, dat die rechercheur een enorme antisemiet is. Het woord smous ligt in zijn mond bestorven en op straat heeft hij mensen met een joods voorkomen aangehouden.

In dat geval zou ik mr. Mozkowicz wel eens willen horen. Die zou toch hebben gewezen op de vormfouten in het onderzoek en hij zou op grond daarvan vrijspraak hebben geëist. Zelfs een Nederlandse rechter had Mozkowicz gelijk moeten geven. Vandaar dat de jury in het Simpson-proces een wijs besluit heeft genomen.

    • Max Pam